Πως είναι η μέρα ενός ανθρώπου με κατάθλιψη

Πως είναι η μέρα ενός ανθρώπου με κατάθλιψη

Στην κλινική μου εμπειρία, συχνά ακούω ανθρώπους να περιγράφουν την κατάθλιψη όχι ως θλίψη, αλλά ως μια "απουσία αίσθησης". Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική για να κατανοήσουμε τη φύση της νόσου.

Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν την λέξη κατάθλιψη στην καθομιλουμένη, εννοώντας "θλίψη", αλλά στην πραγματικότητα η κατάθλιψη είναι μια νόσος, με πολλά περισσότερα χαρακτηριστικά από μια φευγαλέα (λίγων ημερών) αίσθηση θλίψης. Πως όμως μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει αν έχει κατάθλιψη, ποια είναι τα σημάδια; Πως είναι ημέρα ενός ανθρώπου με κατάθλιψη;

Πώς μοιάζει η κατάθλιψη;

Είναι απολύτως φυσιολογικό να νιώθουμε θλίψη κάποιες φορές. Αλλά υπάρχουν κάποιες ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στην κατάθλιψη και στη θλίψη. Αυτό που τις διαχωρίζει είναι ότι η κατάθλιψη περιλαμβάνει πολλά άλλα συμπτώματα που είναι πέρα από το αίσθημα της θλίψης, τα οποία έχουν διάρκεια και επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα του ατόμου. Η διάγνωση της κατάθλιψης δεν βασίζεται λοιπόν μονάχα στο αίσθημα της θλίψης.

Σημάδια κατάθλιψης

Για τη διάγνωση της κλινικής κατάθλιψης (μείζονα κατάθλιψη), πρέπει ένα άτομο να έχει επίμονη καταθλιπτική διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που πριν απολάμβανε και/ή για τις καθημερινές δραστηριότητες μαζί με τουλάχιστον τρία ή περισσότερα από τα ακόλουθα συμπτώματα για τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Αν ένα άτομο δεν έχει καταθλιπτική διάθεση και απώλεια ενδιαφέροντος, πρέπει να εμφανίζει τέσσερα από τα υπόλοιπα συμπτώματα:

• Διαταραχές στον ύπνο, αϋπνία ή υπερβολικό ύπνο
• Χαμηλά επίπεδα ενέργειας ή κόπωση
• Υπερβολικά συναισθήματα ενοχών, ντροπής
• Έλλειψη συγκέντρωσης
• Ψυχοκινητική διέγερση (όπως η ταραχή, η ανησυχία) ή η ψυχοκινητική επιβράδυνση (αργές κινήσεις και αργή ομιλία)
• Αύξηση ή μείωση της όρεξης που οδηγεί σε αύξηση ή απώλεια του βάρους
• Ευχές θανάτου, σκέψεις αυτοκτονίας ή επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου

Η κατάθλιψη είναι πολλά περισσότερα από ένα συναίσθημα θλίψης. Είναι μια σωματική και ψυχική εμπειρία, επηρεάζει την σωματική, νοητική και τη συναισθηματική υγεία. Ένα άτομο με κατάθλιψη βλέπει τον κόσμο μέσα από μια μαύρη οπτική. Η κατάθλιψη κάνει τους ανθρώπους να βλέπουν μόνο την αρνητική πλευρά των πραγμάτων. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο βλέπει τον εαυτό του, τους ανθρώπους και τη ζωή γενικότερα με μια ματαιότητα.

Οι ασθενείς με κατάθλιψη δεν μπορούν να ξεφύγουν από τις αρνητικές σκέψεις, υπερανάλυουν και μηρυκάζουν τα προβλήματα, χωρίς να μπορούν να δουν διέξοδο.

Πέρα από τη θλίψη, η κατάθλιψη συχνά εκδηλώνεται με σωματικούς πόνους που δεν έχουν σαφή παθολογικά αίτια. Έρευνες δείχνουν ότι έως και το 69% των ασθενών επισκέπτονται αρχικά γιατρό για σωματικά ενοχλήματα. Τα συχνότερα περιλαμβάνουν:

• Χρόνιους πόνους στη μέση ή τις αρθρώσεις
• Πονοκεφάλους και ημικρανίες
• Γαστρεντερικές διαταραχές (πόνος στο στομάχι, ναυτία)
• Αίσθημα βάρους στο στήθος

Είναι σημαντικό να μην αγνοείτε αυτά τα σημάδια, καθώς συχνά αποτελούν τον "προάγγελο" της νόσου.

Τα συμπτώματα ποικίλλουν σε σοβαρότητα

Υπάρχουν διάφορες μορφές κατάθλιψης, και τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν σε σοβαρότητα. Για παράδειγμα, δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που βιώνουν κατάθλιψη για μικρό χρονικό διάστημα (όπως στην εποχική κατάθλιψη) ή εμφανίζουν κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν συμπτώματα κατάθλιψης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Και αν παραμείνουν για καιρό χωρίς διάγνωση, τόσο πιο σοβαρή μπορεί να γίνει.

Η χρόνια κατάθλιψη (δυσθυμία) είναι μια κατάσταση στην οποία ένα άτομο έχει συμπτώματα κατάθλιψης για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τις περισσότερες ημέρες, για δύο ή περισσότερα χρόνια. Μερικές φορές, ένα καταθλιπτικό επεισόδιο μπορεί να εμφανιστεί ως αποτέλεσμα άλλων ψυχικών διαταραχών. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι που είναι πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη μπορεί επίσης να εμφανίζουν:

• Διαταραχές άγχους
• Διπολική διαταραχή
• Δυσθυμία
• Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή
• Άλλες διαταραχές της διάθεση

Στις πολύ σοβαρές περιπτώσεις κατάθλιψης, οι άνθρωποι μπορεί να βιώνουν κάποια στοιχεία ψύχωσης, ένα συνδυασμό συμπτωμάτων που περιλαμβάνουν ψευδαισθήσεις ή παραισθήσεις (ψυχωσική κατάθλιψη).

Οι άνθρωποι με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή είναι πιο ευάλωτοι στην κατάθλιψη επειδή συνεχώς ανησυχούν. Και όσοι έχουν βιώσει κάποια τραυματική εμπειρία είναι πιο ευαίσθητοι στην κατάθλιψη.

Πώς είναι η μέρα ενός ανθρώπου με κατάθλιψη;

Δεν είναι πάντα εύκολο να περιγράψει κανείς την κατάθλιψη. Δεν μπορεί μια λέξη, μια πρόταση ή μια παράγραφος να συμπεριλάβει όλα όσα νιώθουν οι άνθρωποι με κατάθλιψη. Αυτό συμβαίνει επειδή η κατάθλιψη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο σκέφτεται, νιώθει και συμπεριφέρεται. Δεν είναι μια ασθένεια που αλλάζει μονάχα ένα πράγμα, είναι μια νόσος που αλλάζει πολλές πτυχές του ανθρώπου και την καθημερινότητα συνολικά.

Οι άνθρωποι με κατάθλιψη ξυπνούν και νιώθουν κουρασμένοι, εξουθενωμένοι. Σέρνουν το σώμα τους, δεν μπορούν να σηκωθούν από το κρεβάτι ή να πάνε στο μπάνιο, να φροντίσουν τον εαυτό τους. Όταν τελικά καταφέρνουν να πάνε στο μπάνιο και κοιτάνε στον καθρέφτη βλέπουν όλα όσα φοβούνται. Νιώθουν άσχημοι, απελπισμένοι, θλιβεροί. Είναι χαρακτηριστικό πως πολλοί θεραπευόμενοι μου εκμυστηρεύονται ότι η πιο δύσκολη στιγμή της ημέρας δεν είναι κάποιο δυσάρεστο γεγονός, αλλά το ίδιο το πρωινό ξύπνημα, όπου το βάρος της ημέρας φαντάζει ασήκωτο πριν καν ξεκινήσει.

Επιστρέφει στο σπίτι από τη δουλειά μπορεί να μένει ξαπλωμένο στον καναπέ για ώρες ή και για το υπόλοιπο της ημέρας. Μετά από μια κανονική μέρα στο γραφείο μπορεί να νιώθει υπερκόπωση σε σημείο που να μην μπορεί απλά να σηκωθεί να ζεστάνει το φαγητό του. Γνωρίζει ότι είναι σημαντικό να ακολουθεί μια υγιεινή διατροφή ως μέρος μιας συνολικής θεραπευτικής προσέγγισης υπό ιατρική παρακολούθηση αλλά οι μύες στο σώμα του δεν θέλουν να κάνουν τη δουλειά τους και να σηκωθούν να περπατήσουν μέχρι την κουζίνα. Δεν θέλει να σηκώνει τηλέφωνα, να βγαίνει από το σπίτι, να μαγειρεύει, να κάνει μπάνιο.

Απλά πράγματα που κάνουν οι άνθρωποι χωρίς κατάθλιψη μέσα σε λίγα λεπτά, είναι βουνό για τους ανθρώπους με κατάθλιψη. Για παράδειγμα τα emails, που μπορεί κάποιος να απαντήσει μέσα σε λίγα λεπτά μπορεί να χρειαστεί ώρες να τα απαντήσει κάποιος με κατάθλιψη.

Η κατάθλιψη και άλλες ψυχικές διαταραχές, αλλάζουν τον τρόπο σκέψης για τον εαυτό και τον κόσμο. Δημιουργούν παράλογες ή ψευδείς σκέψεις, και παρόλο που ένα άτομο το γνωρίζει αυτό δεν μπορεί να τις εμποδίσει. Η κατάθλιψη επικεντρώνεται στα αρνητικά και ενισχύει τα άσχημα συναισθήματα. Κάνει τα καθημερινά πράγματα να μοιάζουν καταπιεστικά και εντείνει τη συναισθηματική κατάσταση. Η κατάθλιψη κάνει τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι τίποτε πια δεν έχει κανένα νόημα. Οι δραστηριότητες της καθημερινότητας μπορεί να είναι τεράστιο βάρος και κάθε σκέψη μπορεί να χρειαστεί τεράστια προσπάθεια για να υλοποιηθεί.

Η προσπάθεια που κάνουν οι άνθρωποι με κατάθλιψη να ακολουθήσουν τους ρυθμούς των άλλων είναι εξοντωτική. Οι άνθρωποι με κατάθλιψη μπορεί κάποιες φορές να μοιάζουν "φυσιολογικοί" στους άλλους ανθρώπους στα πρώτα στάδια, αλλά μετά βίας να λειτουργούν όταν είναι μόνοι τους.

Αν και δεν είναι όλες οι μέρες σκοτεινές, οι άνθρωποι με κατάθλιψη κοπιάζουν για να βγάλουν εις πέρας την κάθε μέρα. Είναι πολύ σημαντικό οι άνθρωποι με κατάθλιψη να εστιάζουν στα καλά που φέρνει η κάθε μέρα και να σκέφτονται ότι υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ.

Αν νομίζετε πως εμφανίζετε συμπτώματα της κατάθλιψης είναι ανάγκη να μιλήσετε με έναν ψυχίατρο για τη διάγνωση. Οι διεθνείς κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες υποστηρίζουν την έγκαιρη αξιολόγηση από ειδικό ψυχίατρο για την κατάλληλη διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση. ³ Malhi, G.S., et al. (2021). The 2020 Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists clinical practice guidelines for mood disorders. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 55(1), 7–117.  Και αν έχετε αυτοκτονικές σκέψεις, είναι σημαντικό να ζητήσετε άμεσα βοήθεια. Εάν βιώνετε σκέψεις αυτοκτονίας, επικοινωνήστε άμεσα με τη γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης 1018 (24ώρη, δωρεάν υπηρεσία).

Ακόμη και αν έχετε λιγότερα συμπτώματα αλλά έχετε δυσκολία να ανταπεξέλθετε στις δραστηριότητες της καθημερινότητας και πλέον νιώθετε ότι είναι πιο δύσκολο να κάνετε πράγματα που φυσιολογικά κάνατε πριν, τότε είναι η στιγμή να μιλήσετε σε έναν ψυχοθεραπευτή. Να θυμάστε πως η θεραπεία δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη αυτοφροντίδας. Στην πορεία της ψυχοθεραπείας, βλέπουμε μαζί πώς τα "ραγίσματα" μπορούν να γίνουν τα σημεία από όπου θα ξαναμπεί φως στη ζωή σας. Πολυάριθμες μετα-αναλύσεις έχουν καταδείξει την αποτελεσματικότητα της γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας στη μείωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. ² Hofmann, S.G., et al. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.

Για μια πρώτη εκτίμηση, μπορείτε να κάνετε το online ΤΕΣΤ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Cuijpers, P., et al. (2021). Psychotherapies for depression: a network meta-analysis covering efficacy, acceptability and long-term outcomes of all main treatment types. World Psychiatry, 20(2), 283–293. [link]
2. ↸2.Hofmann, S.G., et al. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440. [link]
3. ↸3.Malhi, G.S., et al. (2021). The 2020 Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists clinical practice guidelines for mood disorders. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 55(1), 7–117. [link]