Συναισθηματική Κατανάλωση Φαγητού και Βουλιμία

Συναισθήματα και Φαγητό

Η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού είναι ένας τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται τις αγχωτικές καταστάσεις και το χρόνιο στρες. Πολλοί άνθρωποι έχουν νιώσει ότι καταναλώνουν φαγητό για συναισθηματικούς λόγους. Όλοι έχουμε πιάσει τον εαυτό μας να τρώει μια πατατάκια ή μια σοκολάτα μετά από μια δύσκολη μέρα στη δουλειά.

Μέσα από την κλινική πρακτική, παρατηρώ  καθημερινά πώς το φαγητό μετατρέπεται ασυνείδητα σε μηχανισμό ανακούφισης.

Ωστόσο, όταν η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού συμβαίνει συχνά και γίνεται ο κύριος τρόπος αντιμετώπισης των συναισθημάτων, της ζωής, της υγείας, όταν είναι ο μόνος τρόπος για λίγες στιγμές ευτυχίας, μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητα και να συνδέεται με αλλαγές στο βάρος.

Η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Αν η συμπεριφορά αυτή είναι συχνή, συνοδεύεται από έντονη δυσφορία, αίσθημα απώλειας ελέγχου ή σημαντική αλλαγή βάρους, χρειάζεται αξιολόγηση από ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή.

Βασικά σημεία για τη συναισθηματική κατανάλωση φαγητού

• Εμπλέκονται ψυχολογικά και σωματικά αίτια.
• Συχνά η κατανάλωση φαγητού μπορεί να συνδέεται με άγχος ή άλλα συναισθήματα.
• Υπάρχουν στρατηγικές αυτοπαρατήρησης και υποστήριξης που μπορεί να βοηθήσουν ορισμένους ανθρώπους να κατανοήσουν καλύτερα αυτή τη συμπεριφορά.

Αφορμές που μπορεί να συνδέονται με τη συναισθηματική κατανάλωση φαγητού

Τα συναισθήματα όπως το άγχος δεν είναι η μοναδική αφορμή για κατανάλωση φαγητού.

Άλλες αφορμές περιλαμβάνουν:

• Την κούραση: είναι πολύ εύκολο να φάτε περισσότερο όταν είστε κουρασμένοι. Το φαγητό μπορεί να χρησιμοποιείται ως μια άμεση και εύκολη διέξοδος εκείνη τη στιγμή.
• Την πλήξη: το να βαριέστε ή να μην έχετε τίποτα να κάνετε μπορεί να συνδέεται με την κατανάλωση φαγητού. Πολλοί άνθρωποι ζουν με πολύ έντονο ρυθμό με αποτέλεσμα όταν δεν έχουν κάτι να κάνουν να αισθάνονται κενοί.
• Τις συνήθειες: αυτές έχουν τις ρίζες τους σε γεγονότα της παιδικής ηλικίας.Για παράδειγμα μπορεί να έχετε συνδυάσει ένα φαγητό με την επιβράβευση (πχ παγωτό, γλυκά) ή την οικειότητα (το να φτιάχνετε μπισκότα με τις γιαγιάδες/παππούδες).
• Την κοινωνική επαφή: όλοι μας έχουμε ένα φίλο που μας ενθαρρύνει να φάμε μια πίτσα μετά από μια βραδινή έξοδο, να βγούμε για φαγητό ή ποτό μετά από μια δύσκολη μέρα ή σαν ανταμοιβή για μια καλή μέρα.Είναι πολύ πιο εύκολο να φάτε παραπάνω όταν είστε με φίλους, την οικογένειά σας ή συνεργάτες.

Στρατηγικές διαχείρισης

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσει το άτομο ποιες καταστάσεις και συναισθήματα το οδηγούν στην συναισθηματική κατανάλωση φαγητού.

Στη συνέχεια, μπορεί να κρατά ένα ημερολόγιο φαγητού ώστε να καταγράφει αυτές τις συμπεριφορές του.

Όσον αφορά την συμπεριφορά να καταγράφει:

• Τα επίπεδα της πείνας, με μια κλίμακα από 1-10
• Τι κάνει όταν έχει άγχος και είναι δυσαρεστημένος
• Πώς αισθάνεται, πλήξη, θλίψη, θυμό

Στη συνέχεια χρειάζεται να αναγνωρίσει τις αφορμές. Για παράδειγμα, αν κάποιος τρώει λόγω άγχους, θα μπορούσε να δοκιμάσει τη γιόγκα, τον διαλογισμό ή έναν περίπατο ως εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης της έντασης, εφόσον τον βοηθούν.

Μπορεί επίσης να συζητήσει με έναν ψυχοθεραπευτή τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να κατανοήσει και να τροποποιήσει σταδιακά αυτή τη συμπεριφορά. Η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού δεν είναι μια απλή κατάσταση, καθώς πολλοί άνθρωποι τρώνε για να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, όπως το άγχος.

Οι ψυχολογικές ρίζες της συμπεριφοράς αυτής είναι πολύπλοκες και ίσως να περιλαμβάνουν κάποιες από τις ακόλουθες:

• Την παιδική ηλικία: για κάποιους ανθρώπους, η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού είναι μια συμπεριφορά που έχουν μάθει. Στην παιδική τους ηλικία, οι γονείς τους μπορεί να χρησιμοποιούσαν το φαγητό ως τρόπο παρηγοριάς σε μια δύσκολη μέρα ή κατάσταση, ή σαν ανταμοιβή για κάτι καλό.
• Την δυσκολία στον έλεγχο των συναισθημάτων: Είναι συχνό για τους ανθρώπους να παλεύουν με δύσκολα συναισθήματα. Υπάρχει συχνά μια εσωτερική ανάγκη απομάκρυνσης από τα αρνητικά συναισθήματα, η οποία μπορεί να συνδέεται με ανθυγιεινές και δυσλειτουργικές συμπεριφορές.
• Τις σωματικές επιδράσεις του άγχους: Σε ορισμένους ανθρώπους, το άγχος και τα έντονα συναισθήματα μπορεί να συνοδεύονται από σωματική ένταση και μεταβολές στην όρεξη.² Herhaus, B., et al. (2020). High/low cortisol reactivity and food intake in people with obesity and healthy weight. Nature Metabolism, 10, 40-48.

Φυσιολογική πείνα και Συναισθηματική πείνα

Είναι πολύ εύκολο να μπερδέψουμε την συναισθηματική πείνα με την φυσιολογική-σωματική πείνα. Αλλά υπάρχουν χαρακτηριστικά που τις διαχωρίζουν. Η αναγνώριση αυτών των διαφορών είναι το πρώτο βήμα για τη διαχείριση της συναισθηματικής πείνας. Στο θεραπευτικό πλαίσιο, η εκπαίδευση του ατόμου να ξεχωρίζει αυτά τα δύο είδη πείνας αποτελεί συχνά το θεμέλιο της παρέμβασης.

• Η πείνα έρχεται γρήγορα ή σταδιακά; Η συναισθηματική πείνα τείνει να έρχεται γρήγορα και ξαφνικά και μοιάζει με επείγον περιστατικό. Η σωματική πείνα συνήθως δεν είναι ξαφνική.
• Επιθυμείτε κάποιο συγκεκριμένο φαγητό; Η συναισθηματική πείνα συνήθως συνδέεται με λαχτάρα για γρήγορο φαγητό. Κάποιος που πεινάει σωματικά συχνά θα φάει οτιδήποτε, όμως κάποιος που έχει συναισθηματική πείνα θέλει κάτι συγκεκριμένο όπως οι τηγανητές πατάτες ή η πίτσα.
• Είναι το μυαλό σας αλλού ενώ τρώτε; Αυτό συμβαίνει όταν δεν δίνετε προσοχή ή δεν απολαμβάνετε το φαγητό σας. Για παράδειγμα, τρώτε έναν κουβά παγωτό βλέποντας τηλεόραση.
• Η πείνα έρχεται από το στομάχι ή το μυαλό; Η συναισθηματική πείνα δεν προέρχεται από το στομάχι, καθώς ξεκινά όταν το άτομο σκέφτεται ότι λαχταράει να φάει κάτι συγκεκριμένο.
• Αισθάνεστε ενοχές μετά το φαγητό; Το να ενδώσετε σε κάτι που λαχταράτε ή να φάτε λόγω άγχους προκαλεί αισθήματα όπως οι ενοχές και η ντροπή. Αυτή η απόκριση τείνει να συνδέεται με την συναισθηματική κατανάλωση φαγητού.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.American Psychological Association, Clinical Practice Guideline for the Treatment of Obesity and Overweight in Children and Adolescents. [link]
2. ↸2.Herhaus, B., et al. (2020). High/low cortisol reactivity and food intake in people with obesity and healthy weight. Nature Metabolism, 10, 40-48. [link]