Συμπληρωματικές/εναλλακτικές θεραπείες για το άγχος

Το άγχος είναι ένα συναίσθημα φόβου, τρόμου και ανησυχίας. Μπορεί να προκαλέσει σωματικά συμπτώματα όπως η εφίδρωση, η νευρικότητα, η ένταση και η ταχυπαλμία. Είναι μια φυσιολογική αντίδραση σε ψυχοπιεστικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, σε ορισμένες βραχυπρόθεσμες πιεστικές συνθήκες, μπορεί να αυξάνει προσωρινά την εγρήγορση και την κινητοποίηση. Αλλά για τους ανθρώπους με διαταραχές άγχους, αυτός ο φόβος είναι συνεχής, υπερβολικός και μπορεί να τους εξουθενώνει. Αποτελεί πρόβλημα όταν παρεμβαίνει στην καθημερινή σας λειτουργικότητα.

Διαταραχές άγχους

Οι διαταραχές άγχους είναι καταστάσεις στις οποίες το άγχος δεν υποχωρεί και τα συμπτώματα παρεμβαίνουν στην λειτουργικότητα του ατόμου, όπως η απόδοση στη δουλειά.

Μέσα από την πολυετή κλινική μου εμπειρία ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, παρατηρώ ότι πολλοί ασθενείς διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια, θεωρώντας λανθασμένα ότι ο διαρκής φόβος είναι απλώς ένα «στοιχείο του χαρακτήρα» τους, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια θεραπεύσιμη ιατρική κατάσταση.

Στις διαταραχές άγχους περιλαμβάνονται:

Η διαταραχή γενικευμένου άγχους: οι άνθρωποι με αυτή τη διαταραχή ανησυχούν για συνηθισμένα θέματα όπως η υγεία, τα χρήματα, η δουλειά και η οικογένεια. Αλλά η ανησυχία είναι υπερβολική και εμφανίζεται καθημερινά για τουλάχιστον 6 μήνες.
Η διαταραχή πανικού: οι άνθρωποι με διαταραχή πανικού εμφανίζουν κρίσεις πανικού. Μια κρίση πανικού μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά και περιλαμβάνει έντονο φόβο χωρίς να υπάρχει κίνδυνος. Οι κρίσεις μπορεί να διαρκούν λίγα λεπτά ή περισσότερο.
Οι φοβίες: οι άνθρωποι με φοβίες νιώθουν έντονο φόβο για κάτι που ουσιαστικά δεν είναι απειλητικό. Κάποιοι άνθρωποι φοβούνται τις αράχνες, τα αεροπλάνα και τις κοινωνικές εκδηλώσεις (κοινωνικό άγχος).

Αιτίες άγχους

Οι αιτίες των διαταραχών άγχους δεν είναι ξεκάθαρες. Παράγοντες όπως τα γονίδια, η βιολογία και η χημεία του εγκεφάλου, το περιβάλλον παίζουν ρόλο.

Οι παράγοντες κινδύνου διαφέρουν για κάθε διαταραχή άγχους, αλλά γενικά περιλαμβάνουν:

Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η ντροπή ή η απομόνωση
Τραυματικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία ή στην ενηλικίωση
Οικογενειακό ιστορικό άγχους ή άλλων ψυχικών διαταραχών
Προβλήματα υγείας όπως οι διαταραχές του θυρεοειδή ή η αρρυθμία

Συμπτώματα άγχους

Κάθε διαταραχή άγχους έχει διαφορετικά συμπτώματα. Αλλά όλες εμφανίζουν ένα συνδυασμό από:

ανήσυχες σκέψεις ή πεποιθήσεις που είναι δύσκολο να ελεγχθούν. Το άτομο νιώθει ανήσυχο και νευρικό και αυτό παρεμβαίνει στη λειτουργικότητα του.
σωματικά συμπτώματα, όπως η ταχυπαλμία, οι ανεξήγητοι πόνοι, η ζαλάδα και η δυσκολία στην αναπνοή.
αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως η αποφυγή καθημερινών δραστηριοτήτων.

Θεραπευτικές επιλογές

Για συμπτώματα που είναι επίμονα, έντονα ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα, το ασφαλέστερο πρώτο βήμα είναι η αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.² Η ψυχοθεραπεία, και ιδιαίτερα η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT), αποτελεί τεκμηριωμένη επιλογή πρώτης γραμμής σε πολλές περιπτώσεις, ενώ η φαρμακευτική αγωγή αποφασίζεται εξατομικευμένα από ιατρό.¹

Ο θεραπευτικός σχεδιασμός προκύπτει έπειτα από προσεκτική κλινική συνέντευξη, ώστε να ταιριάζει απόλυτα στο βιολογικό και ψυχολογικό προφίλ του κάθε θεραπευόμενου.

1. Φαρμακευτική αγωγή

Η φαρμακευτική αγωγή για το άγχος περιλαμβάνει:

Βενζοδιαζεπίνες: φάρμακα που μπορεί να χρησιμοποιηθούν βραχυπρόθεσμα και μόνο με ιατρική συνταγή για ορισμένα συμπτώματα άγχους. Δρουν γρήγορα, αλλά μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, ανοχή και εξάρτηση, γι’ αυτό δεν αποτελούν λύση μακροχρόνιας αυτοδιαχείρισης. Μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, δυσκοιλιότητα ή ναυτία. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει η αλπραζολάμη (Ζαναξ), η κλοναζεπάμη, η διαζεπάμη και η λοραζεπάμη (Tavor).
Βουσπιρόνη (Bespar): είναι ένα αγχολυτικό φάρμακο που δεν προκαλεί υπνηλία ή εξάρτηση. Η έναρξη δράσης της δεν είναι άμεση και η χρήση της πρέπει να γίνεται μόνο μετά από ιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση. Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν αϋπνία, νευρικότητα, στομαχικές διαταραχές, ναυτία, διάρροια και πονοκεφάλους.
Αντικαταθλιπτικά: σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ψυχίατρος μπορεί να επιλέξει αντικαταθλιπτικά φάρμακα ως μέρος του θεραπευτικού πλάνου για διαταραχές άγχους, ανάλογα με τα συμπτώματα, το ιστορικό και την ανεκτικότητα. Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα επηρεάζουν τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο, οι οποίοι φαίνεται να εμπλέκονται και στο άγχος. Τα αντικαταθλιπτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του άγχους περιλαμβάνουν την εσιταλοπράμη, την φλουοξετίνη, την παροξετίνη και την βενλαφαξίνη (Efexor).

2. Συμπληρωματικές προσεγγίσεις

Α. Τεχνικές χαλάρωσης

Τεχνικές για το μυαλό και το σώμα, η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή και οι πρακτικές ενσυνειδητότητας μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη διαχείριση του στρες και ορισμένων συμπτωμάτων άγχους, χωρίς να υποκαθιστούν την επαγγελματική φροντίδα. Η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, οι αργές αναπνοές και ο διαλογισμός είναι πρακτικές που αρκετοί άνθρωποι βρίσκουν χρήσιμες για χαλάρωση και καλύτερη αυτορρύθμιση.

Β. Βελονισμός

Ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν ότι ο βελονισμός τους βοηθά υποκειμενικά να χαλαρώνουν, αλλά τα δεδομένα για τις διαταραχές άγχους παραμένουν περιορισμένα και δεν πρόκειται για θεραπεία πρώτης γραμμής. Αν επιλεγεί, πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο συμπληρωματικά και όχι ως υποκατάστατο ψυχοθεραπείας ή ιατρικής φροντίδας.

3. Άσκηση

Η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη ψυχική ευεξία και μπορεί να λειτουργεί υποστηρικτικά στη διαχείριση του στρες και ορισμένων συμπτωμάτων άγχους. Πρακτικές επιλογές είναι το περπάτημα, το τρέξιμο, η ποδηλασία ή η κολύμβηση, με σταδιακή ένταση και ρεαλιστική συχνότητα.

4. Διατροφή

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη τροφή που να έχει αποδεδειγμένη άμεση αγχολυτική δράση, αλλά μια ισορροπημένη διατροφή υποστηρίζει τη συνολική υγεία και τη σταθερότητα της ενέργειας μέσα στην ημέρα.

Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα αναδεικνύει τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος στην ψυχική υγεία. Μελέτες υποδεικνύουν ότι η ισορροπία των βακτηρίων του εντέρου επηρεάζει τις φλεγμονώδεις αποκρίσεις που σχετίζονται με το άγχος.⁵ Για τον λόγο αυτό, μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες μπορεί να υποστηρίξει εμμέσως την καλή λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Σε ορισμένα άτομα, η καφεΐνη μπορεί να επιδεινώνει τη νευρικότητα ή τις σωματικές εκδηλώσεις άγχους, ενώ η νικοτίνη και το αλκοόλ επίσης μπορεί να επιβαρύνουν τα συμπτώματα. Καταναλώστε περισσότερα φρέσκα λαχανικά, φρούτα και τροφές ολικής άλεσης. Κρατήστε τα επίπεδα της γλυκόζης σταθερά κάνοντας μικρά γεύματα που περιέχουν πρωτεΐνη, υδατάνθρακες και υγιεινά λιπαρά.

5. Βότανα

Ορισμένα φυτικά σκευάσματα χρησιμοποιούνται από το κοινό για χαλάρωση, όμως η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους διαφέρουν και απαιτείται προσοχή στις αλληλεπιδράσεις με φάρμακα. Δεν πρέπει να παρουσιάζονται γενικά ως τεκμηριωμένη θεραπεία για ψυχιατρικές διαταραχές.

Βαλεριάνα: έχει μελετηθεί κυρίως σε θέματα ύπνου, αλλά δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία για διαταραχές άγχους. Πριν από τη χρήση χρειάζεται ιατρικός έλεγχος για πιθανές αλληλεπιδράσεις. Η βαλεριάνα μπορεί να αλληλεπιδρά με φάρμακα όπως τα ηρεμιστικά, τα αντικαταθλιπτικά και τα αντιϊσταμινικά.
Πασιφλόρα: τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δικαιολογούν εξίσωση με βενζοδιαζεπίνες, και η χρήση της απαιτεί προσοχή λόγω πιθανών αλληλεπιδράσεων και ανεπιθύμητων ενεργειών. Μπορεί να αλληλεπιδρά σε άλλα φάρμακα όπως οι βενζοδιαζεπίνες, τα αντικαταθλιπτικά.
Τζίντζερ (Zingiber officinalis): το τζίντζερ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας, ειδικά αν λαμβάνετε αντιπηκτικά όπως η βαρφαρίνη ή η ασπιρίνη. Το τζίντζερ μπορεί να αλληλεπιδρά με άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία της υπέρτασης.
Γλυκόριζα: αποφύγετε τη γλυκόριζα (Glycyrrhiza glabra) αν έχετε κάποιο πρόβλημα του καρδιαγγειακού, παθήσεις των νεφρών ή του ήπατος και υψηλή αρτηριακή πίεση. Μην χρησιμοποιείτε τη γλυκόριζα αν λαμβάνετε διουρητικά (πχ Lasix), αντιπηκτικά ή αντικαταθλιπτικά.
Χαμομήλι: το χαμομήλι (Matricaria chamomilla) αλληλεπιδρά με πολλά φάρμακα όπως τα αντιπηκτικά. Οι άνθρωποι που έχουν κίνδυνο για ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του μαστού, των ωοθηκών, ή του προστάτη πρέπει να αποφεύγουν το χαμομήλι.

Πότε να ζητήσετε επαγγελματική βοήθεια για το άγχος

Αν το άγχος παρεμβαίνει στην καθημερινή σας λειτουργικότητα, αν συνοδεύεται από κρίσεις πανικού, έντονη αϋπνία, καταχρήσεις ουσιών ή επιδείνωση της εργασιακής και κοινωνικής ζωής, είναι σημαντικό να ζητήσετε αξιολόγηση από ψυχίατρο.⁴ Η ψυχοθεραπεία και άλλες συμπληρωματικές προσεγγίσεις, συμβάλλουν στην αποτελεσματική διαχείριση του άγχους, αλλά η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται από τη διάγνωση, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και το ατομικό ιατρικό ιστορικό.³

Βιβλιογραφία

1.Hofmann, S. G., et al. (2008). Cognitive-Behavioural Therapy for Adult Anxiety Disorders: A Meta-analysis of Randomised Placebo-Controlled Trials. Journal of Clinical Psychiatry, 69(4), 621–632. [link]
2.Kaczkurkin, A. N., et al. (2015). Cognitive-behavioral therapy for anxiety disorders: an update on the empirical evidence. Dialogues in Clinical Neuroscience, 17(3), 337–346. [link]
3.Bhattacharya, S., et al. (2023). Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy for Anxiety-Related Disorders: A Meta-Analysis of Recent Literature. Current Psychiatry Reports, 25(1), 19–30. [link]
4.National Institute for Health and Care Excellence. Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). [link]
5.Nikolova, V. L., et al. (2021). Perturbations in Gut Microbiota Composition in Psychiatric Disorders: A Review and Meta-analysis. JAMA Psychiatry, 78(12), 1343–1354. [link]