Εξανθήματα από άγχος & στρες: φωτογραφίες και θεραπεία

Εξανθήματα από άγχος & στρες: φωτογραφίες και θεραπεία

Ο εγκέφαλός μας έχει πανίσχυρη επίδραση στο σώμα μας, και το χρόνιο στρες και άγχος μπορεί να προκαλούν ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως διάφορα εξανθήματα στο σώμα.
Ακριβέστερα,  σε αρκετούς ανθρώπους το στρες/άγχος έχει συσχετιστεί με την εμφάνιση ή την επιδείνωση δερματικών συμπτωμάτων, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία και δεν εξηγεί όλα τα εξανθήματα.

Στην πράξη βλέπω συχνά ότι οι ασθενείς δυσκολεύονται να συνδέσουν το δέρμα με τον ψυχισμό. Ωστόσο, το δέρμα και ο εγκέφαλος προέρχονται από τον ίδιο εμβρυϊκό ιστό (εξώδερμα), γι' αυτό και «συνομιλούν» συνεχώς χημικά μεταξύ τους.

Αν ένα άτομο έχει κάποιο δερματικό πρόβλημα, όπως έκζεμα ή άλλα εξανθήματα, ή μυκητιάσεις, τότε στις περισσότερες περιπτώσεις το άγχος συμβάλλει στην επιδείνωση του προβλήματος.

Ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός, επομένως οι πιθανοί εκλυτικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση ενός δερματικού προβλήματος χρειάζονται εξατομίκευση και ιατρική αξιολόγηση, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό, τον τρόπο ζωής και το επίπεδο στρες.

Τα τελευταία χρόνια έχουν συμβεί πολλά (η πανδημία του κορωνοϊού, ακρίβεια, κα) και έχει προστεθεί πολύ παραπάνω στρες στη ζωή μας και το αποτέλεσμα είναι τα ψυχοσωματικά προβλήματα να έχουν αυξηθεί. Το άγχος αναμφίβολα επηρεάζει την καθημερινότητά μας με πολλαπλούς, δυσάρεστους τρόπους. ³ Paller, A. S., et al. (2024). Stigmatization and Mental Health Impact of Chronic Pediatric Skin Disorders. JAMA Dermatology, 160(6), 621–630.

Αν και ορισμένες δερματικές εκδηλώσεις που σχετίζονται με στρες μπορεί να είναι έντονες, υπάρχουν υποστηρικτικά βήματα αυτοφροντίδας και αποτελεσματικές ιατρικές/ψυχοθεραπευτικές επιλογές, ανάλογα με την αιτία και τη βαρύτητα.

Είναι ανάγκη να σημειωθεί ότι το παρόν άρθρο είναι καθαρά ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά ιατρική διάγνωση, εξατομικευμένη συμβουλή ή θεραπεία. Για επίμονα/έντονα συμπτώματα ή αν υπάρχει αμφιβολία για την αιτία του εξανθήματος, χρειάζεται αξιολόγηση από δερματολόγο ή/και τον θεράποντα ιατρό.

Εξανθήματα στο σώμα από άγχος: φωτογραφίες

Σε κάποιους ανθρώπους, σε περιόδους αυξημένου στρες μπορεί να εμφανιστούν ή να επιδεινωθούν δερματικά συμπτώματα, όπως κνησμός ή εξανθήματα.

Τα διάφορα δερματικά εξανθήματα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά σε μέγεθος, σχήμα και να προκαλούν φαγούρα.

Στη σελίδα αυτή μπορείτε να δείτε ενδεικτικές φωτογραφίες από εξανθήματα που έχουν αναφερθεί ότι μπορεί να εμφανίζονται ή να επιδεινώνονται σε περιόδους στρες (οι φωτογραφίες δεν αποτελούν διάγνωση).

Τι είναι τα εξανθήματα που οφείλονται στο άγχος/στρες;

Ένα εξάνθημα από άγχος είναι απλά ένα εξάνθημα που κάνει την εμφάνισή του λόγω στρες. Κάποιες δερματικές αντιδράσεις μπορεί να εμφανίζονται ή να “φουντώνουν” σε περιόδους στρες, όμως απαιτείται ιατρική εκτίμηση για να αποκλειστούν άλλες αιτίες (αλλεργία, λοίμωξη, φάρμακα κ.ά.).

Ένα τυπικό εξάνθημα που έχει τη ρίζα του στο στρες είναι γνωστό ως κνίδωση (urticaria). Η κνίδωση μπορεί να επιδεινώνεται από στρες σε ορισμένους ανθρώπους, αλλά η κνίδωση έχει πολλές πιθανές αιτίες και εκλυτικούς παράγοντες.

Η κνίδωση περιλαμβάνει εξανθήματα όπως αυτά των φωτογραφιών παρακάτω, που προκαλούν φαγούρα και μπορεί να κάνουν την εμφάνισή τους σε οποιοδήποτε σημείο στο σώμα. Μαζί με το εξάνθημα, οι άνθρωποι που έχουν άλλα δερματικά προβλήματα, όπως το έκζεμα και η ροδόχρους ακμή, μπορεί να έχουν πιο συχνές εξάρσεις.

Με ποιο τρόπο μπορεί να σχετίζεται το στρες με δερματικά συμπτώματα;

Το στρες έχει συσχετιστεί με νευροενδοκρινικές και ανοσολογικές αλλαγές (π.χ. άξονας HPA, μεσολαβητές φλεγμονής) που σε ορισμένα άτομα μπορεί να επηρεάζουν το δέρμα. ² Hall, J. M. F., et al. (2012). Psychological Stress and the Cutaneous Immune Response: Roles of the HPA Axis and the Sympathetic Nervous System in Atopic Dermatitis and Psoriasis. Dermatology Research and Practice, 2012, 403908.

Σε αλλεργικές/κνιδωτικές αντιδράσεις, μεσολαβητές όπως η ισταμίνη μπορεί να συμβάλλουν σε οίδημα, ερυθρότητα και κνησμό.

Αιτίες εξανθημάτων

Το εξάνθημα είναι συχνά το αποτέλεσμα μιας αλλεργικής αντίδρασης σε κάτι που υπάρχει στο περιβάλλον. Αλλά και το στρες μπορεί να προκαλεί την αντίδραση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, και να οδηγεί στην απελευθέρωση ισταμίνης. Η ισταμίνη είναι μια ουσία που φυσιολογικά παράγεται στο σώμα ως αντίδραση σε τραυματισμό, αλλεργίες και φλεγμονώδεις αντιδράσεις αλλά μπορεί να παραχθεί και σε περιπτώσεις άγχους.

Τα εξανθήματα είναι συχνά αποτέλεσμα των παρακάτω αιτιών:

• Χημικές ουσίες: ουσίες που ερεθίζουν το δέρμα ή προκαλούν αλλεργική αντίδραση.
• Άσκηση: μπορεί να προκαλεί κνίδωση, όπως και όλες οι δραστηριότητες που οδηγούν σε εφίδρωση.
• Καιρικές συνθήκες: μερικοί άνθρωποι βγάζουν εξανθήματα όταν κάνει πολύ κρύο, ή όταν έχει πολύ ζέστη.
• Υφάσματα: κάποια υφάσματα προκαλούν εξανθήματα στο δέρμα. Όπως επίσης τα απορρυπαντικά και τα μαλακτικά ρούχων μπορεί να ερεθίζουν το δέρμα.
• Τροφές: πολλές αλλεργιογόνες τροφές όπως το γάλα, οι ξηροί καρποί, η σόγια, τα αυγά, τα θαλασσινά προκαλούν εξανθήματα.
• Παθογόνοι μικροοργανισμοί: ιοί, βακτήρια, ακάρεα και παράσιτα προκαλούν εξανθήματα.
• Φάρμακα: τα εξανθήματα μπορεί να είναι παρενέργεια κάποιων φαρμάκων, π.χ. ασπιρίνη.
• Γύρη: η γύρη είναι ένα γνωστό αλλεργιογόνο που προκαλεί αλλεργίες και εξανθήματα.

Πότε εμφανίζονται εξανθήματα από άγχος;

Τα εξανθήματα όπως αυτά που βλέπετε στις παραπάνω φωτογραφίες είναι συχνά αποτέλεσμα της αντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος σε ένα αλλεργιογόνο (όπως μια τροφή ή η γύρη). Τα εξανθήματα και η κνίδωση που τα συνοδεύουν μπορεί να οφείλονται σε παράγοντες όπως οι ιϊκές λοιμώξεις, άλλες ασθένειες, αντίδραση σε φάρμακα ή περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το στρες θεωρείται και αυτό ένας περιβαλλοντικός παράγοντας. ¹ Konstantinou, G. N., et al. (2020). Psychological Stress and Chronic Urticaria: A Neuro-immuno-cutaneous Crosstalk. A Systematic Review of the Existing Evidence. Clinical Therapeutics, 42(5), 771–782.

Σε περιπτώσεις έντονου στρες ή άγχους, είναι πολύ πιθανό να εμφανιστούν εξανθήματα. Τέτοια ψυχοπεστικά γεγονότα ζωής ή καταστάσεις είναι για παράδειγμα:

• μια αλλαγή στη ζωή (μετακόμιση, γάμος)
• μια νέα δουλειά ή δυσκολίες στην εργασία
• η διακοπή του καπνίσματος ή μια δραστική αλλαγή στη διατροφή
• ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου ή άλλες πηγές πένθους
• το άγχος για φίλους ή αγαπημένα πρόσωπα που περνούν δυσκολίες
• μια περίοδος αϋπνίας ή δυσκολίας στον ύπνο

Επιπλέον, η ύπαρξη ιστορικού άγχους ή άλλων δυσκολιών ψυχικής υγείας μπορεί να συνδέεται με πιο υψηλά επίπεδα στρες και, σε ορισμένα άτομα, με συχνότερες σωματικές εκδηλώσεις (όπως δερματικές ενοχλήσεις).

Σε καταστάσεις άγχους δεν είναι ασυνήθιστο να υπάρχουν εξάρσεις σε ένα ήδη υπάρχον δερματικό πρόβλημα. Αυτό συμβαίνει επειδή το σώμα απελευθερώνει επιπλέον χημικές ενώσεις, όπως τα νευροπεπτίδια και οι νευροδιαβιβαστές, σε καταστάσεις άγχους ή ανησυχίας.

Το στρες μπορεί να συμβάλει σε μια πιο έντονη ανοσολογική/φλεγμονώδη αντίδραση σε κάποιους ανθρώπους, με αποτέλεσμα π.χ. κνίδωση, εξανθήματα ή δερματίτιδα, όμως χρειάζεται κλινική αξιολόγηση για να επιβεβαιωθεί η αιτία.

Αυτές οι χημικές ενώσεις μπορεί να αλλάξουν την αντίδραση του σώματος σε διάφορες καταστάσεις. Αυτή η αλλαγή μπορεί να προκαλεί φλεγμονή, ευαισθησία και άλλες ενοχλήσεις στο δέρμα.

Τρόποι αντιμετώπισης

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια: Αν έχετε πρήξιμο στα χείλη ή στο πρόσωπο, δυσκολία στην αναπνοή, συριγμό, τάση λιποθυμίας ή γενικευμένο εξάνθημα που εμφανίζεται απότομα, καλέστε άμεσα το 112/166 ή πηγαίνετε στο πλησιέστερο ΤΕΠ, γιατί μπορεί να πρόκειται για αναφυλαξία (επείγον περιστατικό).

1. Υποστηρικτικά μέτρα αυτοφροντίδας 

Τα παρακάτω δεν αποτελούν “θεραπεία” και δεν αντικαθιστούν ιατρική εκτίμηση,  μπορούν όμως να βοηθήσουν στην ανακούφιση ή στον περιορισμό ερεθισμού σε ήπιες περιπτώσεις, εφόσον είναι ασφαλή για το δέρμα σας:

• Κρύες κομπρέσες στην περιοχή του εξανθήματος (αν σας ανακουφίζουν).
• Ντους με χλιαρό νερό και ήπιο καθαριστικό χωρίς άρωμα.
• Απλές ενυδατικές κρέμες χωρίς άρωμα/ερεθιστικά πρόσθετα.
• Περιορισμός αλκοόλ και υπερβολικής καφεΐνης, αν παρατηρείτε ότι σας επιβαρύνουν.
• Αποφυγή πολύ καυτού νερού, υπερθέρμανσης και έντονης υγρασίας όταν επιδεινώνουν τα συμπτώματα.
• Αποφυγή στενών ρούχων/τραχιών υφασμάτων όταν ερεθίζουν το δέρμα.

2. Διαχείριση του άγχους

Αν παρατηρείτε ότι σε περιόδους στρες εμφανίζονται ή επιδεινώνονται εξανθήματα, αυτό μπορεί να είναι ένα χρήσιμο “σήμα” για να ενισχύσετε τη φροντίδα του εαυτού σας και να αναζητήσετε υποστήριξη, χωρίς να παραμελείτε τον δερματολογικό έλεγχο. Πολλοί άνθρωποι που επισκέπτονται το ιατρείο αναφέρουν ότι τα συμπτώματα «φουντώνουν» ακριβώς πριν από απαιτητικά γεγονότα ή όταν νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο. Η αναγνώριση αυτού του μοτίβου είναι το πρώτο θεραπευτικό βήμα.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να ηρεμείτε:

• ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία
• διαλογισμός ή γιόγκα
• τακτική άσκηση
• αυτοφροντίδα, προσωπικός χρόνος για να κάνετε όσα αγαπάτε, τα χόμπι σας
• ισορροπημένη διατροφή
• καλός ύπνος και ξεκούραση

Η καλύτερη διαχείριση του στρες μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους να μειώσουν τις εξάρσεις ή την ένταση των συμπτωμάτων, χωρίς όμως να αντικαθιστά τη δερματολογική αξιολόγηση.

3. Ιατρική αξιολόγηση & πιθανές θεραπευτικές επιλογές (μόνο από γιατρό)

Αν τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή διαρκούν περισσότερο από 6 εβδομάδες τότε πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας. Η κνίδωση που επιμένει για πάνω από 6 εβδομάδες είναι χρόνια και ίσως να μην υποχωρεί μόνη της.

Σε περίπτωση κνίδωσης/επίμονου εξανθήματος, ο/η γιατρός (συνήθως δερματολόγος ή αλλεργιολόγος) μπορεί να προτείνει, ανάλογα με τη διάγνωση και το ιστορικό, φαρμακευτική αγωγή όπως αντιισταμινικά ή άλλες θεραπείες. Η επιλογή, η δοσολογία και η διάρκεια είναι αυστηρά ιατρική απόφαση (ιδίως σε εγκυμοσύνη, παιδική ηλικία, χρόνια νοσήματα ή όταν λαμβάνονται άλλα φάρμακα).

Αν το εξάνθημα έχει σχέση με μια προϋπάρχουσα κατάσταση όπως η ψωρίαση ή η ροδόχρους ακμή, καλό είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας.

4. Γνωσιακές & πρακτικές τεχνικές

Οι αρνητικές σκέψεις μπορεί να εντείνουν το αίσθημα άγχους και τη σωματική ένταση. Στην ψυχοθεραπεία (π.χ. γνωσιακή-συμπεριφορική) μπορεί να δουλευτεί η αναγνώριση και η αντικατάσταση μη βοηθητικών σκέψεων με πιο ρεαλιστικές, καθώς και δεξιότητες ρύθμισης στρες.

Αν υπάρχει κάτι στη ζωή σας που σας προκαλεί έντονο στρες, σκεφτείτε τι μπορείτε να κάνετε για να αλλάξει η κατάσταση. Για παράδειγμα μπορεί να αναθέσετε κάποιες εργασίες στους άλλους, να περιορίσετε τις υποχρεώσεις σας ή να βάλετε τα όριά σας.

Στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία, συχνά δουλεύουμε όχι μόνο την πηγή του άγχους, αλλά και την «καταστροφολογία» γύρω από το ίδιο το εξάνθημα (π.χ. «δεν θα περάσει ποτέ», «όλοι με κοιτάνε»), η οποία συντηρεί τον φαύλο κύκλο του στρες.

5. Ημερολόγιο

Η δημιουργική γραφή είναι βοηθητική στην διαχείριση των συναισθημάτων του άγχους. Μπορείτε να γράφετε σε ένα ημερολόγιο εκτός από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε και τα πράγματα για τα οποία νιώθετε ευγνωμοσύνη.

6. Ψυχοθεραπεία

Το άγχος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη ζωή μας και, όταν μένει χωρίς υποστήριξη/παρέμβαση, σε κάποιους ανθρώπους μπορεί να γίνει πιο επίμονο. Αν το άγχος επηρεάζει την λειτουργικότητά σας τότε είναι η στιγμή να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή. Υπάρχουν θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να σας βοηθήσουν να το διαχειριστείτε καλύτερα και να μειώσετε την επιβάρυνση στην καθημερινότητα.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Konstantinou, G. N., et al. (2020). Psychological Stress and Chronic Urticaria: A Neuro-immuno-cutaneous Crosstalk. A Systematic Review of the Existing Evidence. Clinical Therapeutics, 42(5), 771–782. [link]
2. ↸2.Hall, J. M. F., et al. (2012). Psychological Stress and the Cutaneous Immune Response: Roles of the HPA Axis and the Sympathetic Nervous System in Atopic Dermatitis and Psoriasis. Dermatology Research and Practice, 2012, 403908. [link]
3. ↸3.Paller, A. S., et al. (2024). Stigmatization and Mental Health Impact of Chronic Pediatric Skin Disorders. JAMA Dermatology, 160(6), 621–630. [link]