Ποια φάρμακα ρίχνουν τον αιματοκρίτη

Αιματοκρίτης

Ο αιματοκρίτης δείχνει το ποσοστό των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα, καθορίζοντας την οξυγόνωση του οργανισμού. Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανά φύλο και ηλικία. Τόσο ο πολύ χαμηλός όσο και ο πολύ υψηλός αιματοκρίτης απαιτούν ιατρική διερεύνηση, καθώς πυροδοτούν σοβαρά οργανικά ή και άτυπα ψυχολογικά συμπτώματα.

Ο αιματοκρίτης είναι το ποσοστό του όγκου των ερυθρών αιμοσφαιρίων συγκριτικά με το συνολικό όγκο του αίματος. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν οξυγόνο στο σώμα και έτσι βοηθούν σε όλες τις βιολογικές λειτουργίες. Όσο περισσότερο οξυγόνο υπάρχει διαθέσιμο τόσο καλύτερη είναι η πνευματική απόδοση και η αντοχή μας.

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια προέρχονται από τον μυελό των οστών, όπου παράγονται από τα βλαστοκύτταρα. Το σώμα μας συνθέτει περίπου 2 εκατομμύρια ερυθρά αιμοσφαίρια κάθε δευτερόλεπτο. Κάθε ερυθρό αιμοσφαίριο ζει περίπου 120 ημέρες και στη συνέχεια πεθαίνει, και διασπάται από το σπλήνα.

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν οξυγόνο, έτσι μια αύξηση στον αιματοκρίτη επίσης οδηγεί στην αυξημένη ικανότητα του αίματος να μεταφέρει οξυγόνο. Ωστόσο, τα υψηλά επίπεδα αιματοκρίτη επίσης αυξάνουν το ιξώδες του αίματος, μειώνοντας την ικανότητά του να ρέει μέσα από τα μικρά αιμοφόρα αγγεία και να φτάνει σε όλους τους ιστούς στο σώμα. Κατά συνέπεια, ο υψηλός αιματοκρίτης δεν είναι πάντα κάτι καλό για την υγεία μας.

Ο αιματοκρίτης επηρεάζει πολλές διαδικασίες, όπως η λειτουργία των αιμοπεταλίων και το σχηματισμό των πρωτεϊνών πήξης του αίματος.

Η μέτρηση του αιματοκρίτη, βοηθά στην αξιολόγηση άλλων σημαντικών δεικτών όπως για παράδειγμα:

• Τον κίνδυνο για παθήσεις
• Την σοβαρότητα μιας νόσου
• Τους κινδύνους σε ένα χειρουργείο
• Το ιξώδες του αίματος
• Την απώλεια αίματος
• Τη διαχείριση και παρακολούθηση των νοσημάτων

Φυσιολογικές τιμές αιματοκρίτη

Ο φυσιολογικός αιματοκρίτης κυμαίνεται από 40-54% για τους άνδρες, από 36-48% για τις γυναίκες, και από 30-43% για τα παιδιά.⁴ Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity (World Health Organization [WHO])

Ωστόσο, ο αιματοκρίτης μπορεί να παρουσιάζει διακυμάνσεις ανάλογα με γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως επίσης και λόγω των διαφορετικών μεθόδων μέτρησης. ² Weyand et al. (2021). Eliminating race-based reference ranges in haematology: a call to action. The Lancet Haematology, 8(6), 462-466.

Ο αιματοκρίτης μπορεί να παρουσιάζει διακυμάνσεις ανάλογα με την εποχή, την άσκηση, την διατροφή που ακολουθεί ένα άτομο, όπως επίσης και λόγω εγκυμοσύνης.

Πολυκυτταραιμία

Στην πολυκυτταραιμία, το αίμα περιέχει υψηλή αναλογία ερυθροκυττάρων. Η πολυκυτταραιμία μπορεί να είναι πρωτοπαθής, πράγμα που σημαίνει ότι είναι ένα πρόβλημα στον τρόπο που το σώμα παράγει ερυθρά αιμοσφαίρια, ή δευτεροπαθής , πράγμα που σημαίνει ότι το πρόβλημα είναι μια προσαρμογή σε άλλους παράγοντες. Για παράδειγμα, το σώμα μπορεί να συνθέτει περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια επειδή ένα άτομο δεν παίρνει αρκετό οξυγόνο.

Τα συμπτώματα της πολυκυτταραιμίας περιλαμβάνουν:

• θολή όραση,
• μελανιές,
• ζαλάδα,
• κόπωση,
• πονοκεφάλους,
• πόνο στις αρθρώσεις,
• πόνο στο στομάχι,
• αδυναμία.¹ Tremblay et al.(2025). Diagnosis and Treatment of Polycythemia Vera: A Review. JAMA, 333(2), 153-160.

Ο υψηλός αιματοκρίτης μπορεί να αυξάνει την πίεση στα μάτια, την μυϊκή οξυγόνωση. Επίσης, μπορεί να μειώνει τη ροή του αίματος στο σώμα.

Οι ακόλουθες καταστάσεις έχουν σχέση με τα υψηλά επίπεδα αιματοκρίτη, αλλά ένα μόνο σύμπτωμα δεν είναι αρκετό για τη διάγνωση.

Ορισμένες καταστάσεις που σχετίζονται με υψηλό αιματοκρίτη περιλαμβάνουν παθήσεις του καρδιαγγειακού ή των νεφρών, καταστάσεις υποξίας, καθώς και μεταβολικές διαταραχές. Η αξιολόγησή τους πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από ιατρό.

Υψηλά επίπεδα του αιματοκρίτη

Πότε είναι καλά;

Ο υψηλός αιματοκρίτης έχει κάποια πιθανά οφέλη στην υγεία. Μπορεί να:

• Ενισχύει την πνευματική απόδοση
• Βελτιώνει την απόδοση των αθλητών
• Έχει μελετηθεί ως προς τη σχέση του με δείκτες κυτταρικής ηλικίας
• Ενδέχεται να σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ελκών
• Έχει παρατηρηθεί συσχέτιση με χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, ωστόσο αυτό αποτελεί πεδίο κλινικής μελέτης.

Πότε είναι κακά;

Οι ακόλουθες παθήσεις έχουν συνδεθεί με τα υψηλά επίπεδα αιματοκρίτη. Φυσικά, όταν κάποιος έχει υψηλό αιματοκρίτη αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αναπτύξει αυτές τις καταστάσεις:

• εγκεφαλικό επεισόδιο,
• καρδιαγγειακά νοσήματα,
• κακή πρόγνωση στην πλάγια μυατροφική σκλήρυνση,
• κακή πρόγνωση στη γάγγραινα.

Χαμηλά επίπεδα αιματοκρίτη

Πότε είναι καλά;

Τα χαμηλά επίπεδα αιματοκρίτη έχουν πιθανά οφέλη στην υγεία:

• Αυξάνουν τον μέγιστο ποσοστό του οξυγόνου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη διάρκεια έντονης άσκησης
• Έχουν συσχετιστεί σε ορισμένες μελέτες με μικρότερη συχνότητα επιληπτικών κρίσεων.

Πότε είναι κακά;

Υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι για την υγεία που συνδέονται με τα χαμηλά επίπεδα αιματοκρίτη:

• Επιπλοκές από χειρουργικές επεμβάσεις
• Λοιμώξεις στη θέση του χειρουργείου
• Εισαγωγή στο νοσοκομείο μετά από χειρουργείο
• Ανάγκη για μετάγγιση αίματος
• Φυματίωση
• Ισχαιμία
• Δύσκολη ανάρρωση μετά από τραυματισμούς
• Δύσκολη ανάρρωση από την πνευμονία

Αναιμία

Τα χαμηλά επίπεδα αιματοκρίτη ή η αναιμία, μπορεί να προκαλούνται από την απώλεια αίματος, από την σύνθεση μικρότερου αριθμού ερυθροκυττάρων, ή την αυξημένη καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα συμπτώματα της αναιμίας μπορεί να περιλαμβάνουν δυσκολία στην αναπνοή, ζαλάδα, πονοκέφαλο, χλωμό δέρμα και πόνο στο στήθος.

Ως ψυχίατρος - ψυχοθεραπευτής, παρατηρώ συχνά στην κλινική μου πράξη ασθενείς να παρερμηνεύουν αυτή την ανεξήγητη οργανική εξάντληση και την επακόλουθη γνωστική δυσλειτουργία ως συμπτώματα πρωτοπαθούς κατάθλιψης, καθυστερώντας έτσι την πραγματική διάγνωση.

Σε κάποιες περιπτώσεις, η αναιμία μπορεί να εκδηλώνεται με την λαχτάρα για κατανάλωση ασυνήθιστων τροφών όπως για παράδειγμα πάγου, αλμυρών φαγητών.  Συνήθως, η κατάσταση αυτή αντιμετωπίζεται ιατρικά μέσω της χορήγησης κατάλληλων συμπληρωμάτων σιδήρου, κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης.³ Camaschella et al. (2015). Iron-Deficiency Anemia. New England Journal of Medicine, 372(19), 1832-1843.

Οι ακόλουθες καταστάσεις συνδέονται με τα χαμηλά επίπεδα αιματοκρίτη, αλλά ένα μονάχα σύμπτωμα δεν είναι αρκετό για τη διάγνωση:

Ενδεικτικά, καταστάσεις που μπορεί να σχετίζονται με χαμηλό αιματοκρίτη περιλαμβάνουν χρόνιες φλεγμονώδεις νόσους, απώλεια αίματος, νεφροπάθειες, καθώς και ελλείψεις θρεπτικών συστατικών (π.χ. σίδηρος, βιταμίνη Β12).

Πώς μπορώ να αυξήσω τον αιματοκρίτη;

Μπορεί ο αιματοκρίτης να αυξάνεται και σε φυσιολογικές καταστάσεις, όπως :

• Προσαρμογή σε μεγάλο υψόμετρο
• Αρσενικό φύλο
• Αυξημένο σωματικό βάρος
• Άγχος

Αν τα επίπεδα του αιματοκρίτη σας είναι χαμηλά, είναι απαραίτητο να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας, ο οποίος είναι ο μόνος αρμόδιος για τη διάγνωση και τη διαχείριση της κατάστασης. Ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να υποστηρίξουν τη γενική υγεία και να συμβάλουν στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων αιματοκρίτη.

Μπορείτε να αυξήσετε τον αιματοκρίτη σας με τροφές ή συμπληρώματα που περιέχουν σίδηρο. Για παράδειγμα, μπορείτε να αυξήσετε τον αιματοκρίτη μέσα από την κατανάλωση:

αμυγδάλων, αγκινάρας, φασολιών, ρεβιθιών, αποξηραμένων φρούτων, τροφίμων που έχουν υποστεί ζύμωση, ψαριών και θαλασσινών, ελαίου λιναρόσπορου, πράσινων φυλλωδών λαχανικών, τροφών εμπλουτισμένων με σίδηρο, φακών, κεχριού, μελάσας, χυμού ροδιού, κολοκυθόσπορων, χυμού δαμάσκηνου, και σόγιας ή τόφου.

Επειδή η βιταμίνη C βοηθά στην απορρόφηση του σιδήρου, μπορείτε να αυξήσετε τον αιματοκρίτης σας μέσα από την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών που είναι πλούσια σε βιταμίνη C, όπως:

μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, λάχανο, πεπόνι, ακτινίδιο, πιπεριές, πατάτες, φράουλες και ντομάτες.

Επιπλέον, ο χαλκός αποτελεί απαραίτητο ιχνοστοιχείο που υποστηρίζει τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού και συμβάλλει στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων αιμοσφαιρίνης, υποστηρίζοντας την αποθήκευση και απορρόφηση του σιδήρου. Μπορείτε λοιπόν να αυξήσετε τον αιματοκρίτη σας μέσω της κατανάλωση τροφών που είναι πλούσιες σε χαλκό, όπως:

κάσιους, σουσάμι, μανιτάρια, ηλιόσπορους και καρύδια.

Τρόποι για να αυξηθεί ο αιματοκρίτης

Ο αιματοκρίτης μπορεί να αυξηθεί ιατρικά με:

• Μετάγγιση αίματος
• Θεραπεία με ερυθροποιητίνη
• Νορεπινεφρίνη
• Θεραπεία με τεστοστερόνη

Φάρμακα που αυξάνουν τα επίπεδα αιματοκρίτη

Μερικά φάρμακα ίσως να αυξάνουν τον αιματοκρίτη αν κάποιος τα λαμβάνει για κάποιο πρόβλημα υγείας.

Όπως για παράδειγμα φαρμακευτική αγωγή που χορηγείται για τη διαχείριση του υπογοναδισμού (ανεπάρκεια τεστοστερόνης), η φαρμακευτική αγωγή για τους λήπτες μοσχευμάτων, για την αναιμία, για την χειρουργική απώλεια αίματος, τη νόσο του Crohn, την αρθρίτιδα και τα ινομυώματα της μήτρας.

Ο αιματοκρίτης μπορεί επίσης να αυξηθεί ως αποτέλεσμα λήψης:

• Dogmatyl περιέχει τη δραστική ουσία σουλπιρίδη
• Hydroxyurea/Medac περιέχει υδροξυκαρβαμίδη
• Στεροειδών
• Tongkat Ali ένα σεξουαλικά διεγερτικό βότανο
• Τρανεξαμικό οξύ

Πώς μπορεί να μειωθεί ο αιματοκρίτης;

Ο αιματοκρίτης μπορεί να μειώνεται επίσης λόγω:

• Αγροτικών εργασιών
• Εγκυμοσύνης
• Μολυσμένου νερού
• Έκθεσης σε αλλεργιογόνα
• Ρύπανσης

Πώς μπορώ να μειώσω τον αιματοκρίτη φυσικά;

Αν ο αιματοκρίτης σας είναι υψηλός, το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να κάνετε είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας και να βρείτε την αιτία της κατάστασης. Βέβαια, υπάρχουν κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής που βοηθούν στη μείωση του αιματοκρίτη:

• Αποφύγετε τα συμπληρώματα διατροφής
• Μείνετε ενυδατωμένοι
• Αποφύγετε το αλκοόλ
• Καταναλώστε περισσότερο γκρέιπφρουτ
• Βάλτε στη διατροφή σας αντιοξειδωτικά

Επιπλέον, μπορείτε να κάνετε τις εξής αλλαγές:

• Να κάνετε μέτρια άσκηση
• Να κόψετε το κάπνισμα

Ποιες ιατρικές παρεμβάσεις ρίχνουν τον αιματοκρίτη;

Ο αιματοκρίτης μπορεί να μειωθεί λόγω:

• Αιμοδοσίας
• Αναισθησίας
• Καρδιοπνευμονική παράκαμψης
• Θεραπείας με ανοσοσφαιρίνη
• Θεραπείας για την υπνική άπνοια
• Ακτινοθεραπείας

Φάρμακα που μειώνουν τα επίπεδα του αιματοκρίτη

Μερικά φάρμακα ίσως να μειώνουν τον αιματοκρίτη. Για παράδειγμα τα φάρμακα για την ναυτία σε υψηλό υψόμετρο, τον διαβήτη τύπου 2, την ανδρική αντισύλληψη, και την ελονοσία.

Ο αιματοκρίτης μπορεί να παρουσιάζει μια μείωση ως αποτέλεσμα της λήψης:

• Των φαρμάκων για την αρτηριακή πίεση
• Ασπιρίνης
• Δεσμοπρεσσίνης
• Ιβουπροφαίνης
• Μετφορμίνης
• Μισοπροστόλης
• Ριβαροξαμπάνης

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Tremblay et al.(2025). Diagnosis and Treatment of Polycythemia Vera: A Review. JAMA, 333(2), 153-160. [link]
2. ↸2.Weyand et al. (2021). Eliminating race-based reference ranges in haematology: a call to action. The Lancet Haematology, 8(6), 462-466. [link]
3. ↸3.Camaschella et al. (2015). Iron-Deficiency Anemia. New England Journal of Medicine, 372(19), 1832-1843. [link]
4. ↸4.Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity (World Health Organization [WHO]) [link]