Το καλύτερο αντικαταθλιπτικό φάρμακο

Πολλοί ασθενείς ρωτάνε ποιο είναι το "καλύτερο αντικαταθλιπτικό" φάρμακο. Οι απαντήσεις στην ιατρική όμως συνήθως δεν είναι τόσο απλές, καθώς ο οργανισμός είναι πολύπλοκος και οι απαντήσεις όχι "άσπρο-μαύρο" για το καλύτερο φάρμακο για την κατάθλιψη. Για να απαντήσει κάποιος σε αυτό το ερώτημα πρέπει να εξετάσει πολλές παραμέτρους, και η σωστή ερώτηση είναι «ποιο είναι το καλύτερο αντικαταθλιπτικό φάρμακο για μένα». Η απάντηση λοιπόν χρειάζεται εξατομίκευση.¹

Παρόλα αυτά, μπορούμε ξεκάθαρα να πούμε ότι τα νέας γενιάς αντικαταθλιπτικά (SSRI – που επηρεάζουν τη σεροτονίνη, και τα SNRI που επηρεάζουν σεροτονίνη και νοραδρεναλίνη) είναι προτιμότερα από τα παλαιότερης γενιάς αντικαταθλιπτικά (τρικυκλικά, TCA). Αυτή η γενική προτίμηση σχετίζεται με τις ανεπιθύμητες ενέργειες/παρενέργειες των αντικαταθλιπτικών, οι οποίες είναι γενικά πολύ ηπιότερες στα νεότερα αντικαταθλιπτικά, ενώ η αποτελεσματικότητά τους έναντι της κατάθλιψης είναι παρόμοια με τα τρικυκλικά.²

Υπό το πρίσμα της σχέσης αποτελεσματικότητας/ανεπιθύμητων ενεργειών, τα SSRI και τα SNRI είναι αυτά που θεωρούνται τα "καλύτερα" αντικαταθλιπτικά (φάρμακα πρώτης επιλογής), χάρη στην καλή τους ανεκτικότητα. Αντιθέτως, τα παλαιότερα τρικυκλικά (TCA) χαρακτηρίζονται συχνά ως "χειρότερα" όσον αφορά το προφίλ των παρενεργειών τους, και γι' αυτό χρησιμοποιούνται πλέον λιγότερο συχνά, παρόλο που θεραπευτικά παραμένουν εξίσου ισχυρά.⁵

Πως λειτουργούν τα αντικαταθλιπτικά;

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν ένα ή περισσότερους νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου (μονοαμίνες) οι οποίες συμμετέχουν στη ρύθμιση της διάθεσης:

Σεροτονίνη, ο νευροδιαβιβαστής που ελέγχει τη διάθεση, όρεξη, ύπνο, κοινωνική συμπεριφορά και τη σεξουαλική επιθυμία.
Ντοπαμίνη, η οποία παίζει κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων, στην κινητοποίηση, στην ευχαρίστηση και στην επιβράβευση.
Νοραδρεναλίνη, η οποία επηρεάζει την εγρήγορση και το επίπεδο ενεργοποίησης, ελέγχει την αρτηριακή πίεση και το ρυθμό της καρδιάς, ως αντίδραση στο στρες.

Αναλόγως με το μηχανισμό δράσης και το ποιούς νευροδιαβιβαστές επηρεάζουν, τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα κατατάσσονται στις κατηγορίες: SSRI, SNRI, NDRI, TCA, NaSSA, SARI, MAOI, RIMA, κ.ά. Σύμφωνα με μελέτες, τα SSRI αντικαταθλιπτικά συνταγογραφούνται σε ποσοστό 70% σε ασθενείς με κατάθλιψη, ενώ τα SNRI στο 15% περίπου και τα τρικυκλικά TCA στο 7%.

Στην παρακάτω λίστα παρατίθενται τα πιο γνωστά αντικαταθλιπτικά φάρμακα, και οι κατηγορίες στην οποία ανήκουν.

Ποιο είναι το καλύτερο SSRI αντικαταθλιπτικό;

Τα αντικαταθλιπτικά SSRI έχουν γενικά παρόμοια αποτελεσματικότητα μεταξύ τους. Ωστόσο, διαφέρουν σε αρκετά σημεία, και ως εκ τούτου άλλα μπορεί να είναι προτιμότερα από άλλα αναλόγως της ψυχοπαθολογίας που εμφανίζει ο κάθε ασθενής (πχ αν υπάρχουν φοβίες, εμμονές, άγχος, αν επηρεάζεται ο ύπνος, οι γνωσιακές λειτουργίες, κα). Οι παρενέργειες επίσης είναι παρόμοιες, και γενικά δεν έχει νόημα να μιλάμε για “βαριά” ή “ελαφριά” SSRI, αλλά για διαφορετικά προφίλ παρενεργειών και αλληλεπιδράσεων.

Εκτός της ψυχοπαθολογίας χρειάζεται να ληφθούν υπόψιν και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του ασθενούς (όπως ηλικία, συνοδά προβλήματα υγείας, κληρονομικό ιστορικό, βάρος, άλλα φάρμακα τα οποία λαμβάνει ο ασθενής για πιθανές παρενέργειες από τη συγχορήγηση, κα).

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα γενικά μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση βάρους ή σε πτώση της libido. Για πολλούς ανθρώπους, όταν ρωτούν για το “πιο αθώο αντικαταθλιπτικό”, στην πραγματικότητα αναζητούν ένα φάρμακο που ελαχιστοποιεί συγκεκριμένες παρενέργειες που τους ανησυχούν, όπως την αύξηση βάρους ή την πρώση της libido. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι, σε συνεργασία με τον ειδικό ψυχίατρο, επιλέγεται το αντικαταθλιπτικό με το πιο κατάλληλο και πιο ήπιο προφίλ παρενεργειών για τον συγκεκριμένο ασθενή – ποτέ ένα φάρμακο που είναι πραγματικά “αθώο” ή χωρίς καθόλου κινδύνους.

Μερικά από τα πιο γνωστά SSRI αντικαταθλιπτικά είναι τα:

Zoloft (σερτραλίνη)
Ladose (φλουοξετίνη, γνωστό και ως Prozac)
Cipralex (εσιταλοπράμη)
Seropram (σιταλοπράμη)
Seroxat (παροξετίνη)
Dumyrox (φλουβοξαμίνη)

Είναι καλύτερα τα SSRI ή τα SNRI;

Η απάντηση για αυτό το ερώτημα κρύβεται επίσης στην ιδιαίτερη συμπτωματολογία και την ιδιοσυγκρασία (βιολογικές και ψυχολογικές ιδιαιτερότητες) του κάθε ασθενούς ξεχωριστά. Χρειάζεται δηλαδή εξατομίκευση για το πιο κατάλληλο αντικαταθλιπτικό φάρμακο. Για ένα ασθενή μπορεί να είναι καλύτερο ένα SSRI, για έναν άλλο ασθενή τα SNRI και δεν είναι "καλύτερη" de facto η μία κατηγορία ή η άλλη.

Μερικά από τα πιο γνωστά SNRI αντικαταθλιπτικά είναι τα:

Efexor (βενλαφαξίνη)
Cymbalta (ντουλοξετίνη)
Desvenlafaxine (δεσβενλαφαξίνη)

Τα πιο καινούργια αντικαταθλιπτικά φάρμακα

Τα τελευταίας γενιάς αντικαταθλιπτικά φάρμακα είναι τα:

Brintellix (βορτιοξετίνη), το οποίο ανήκει στη νεότερη κατηγορία των SMS αντικαταθλιπτικών.
Κεταμίνη (χορηγείται συνήθως ενδοφλεβίως) και η Εσκεταμίνη (Spravato - ρινικό σπρέι), θεραπείες που χορηγούνται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις στην ανθεκτική κατάθλιψη.⁶

Πότε συνταγογραφούνται τα τρικυκλικά TCA;

Συνήθως συνταγογραφούνται σε περιπτώσεις ανθεκτικής κατάθλιψης ή όταν δεν υπάρχουν ικανοποιητικά αποτελέσματα με νεότερα αντικαταθλιπτικά.⁴ Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να προτιμηθούν λόγω συγκεκριμένων συμπτωμάτων (π.χ. έντονος πόνος, αϋπνία), πάντα μετά από προσεκτική στάθμιση του κινδύνου και του όφελους. Αυτό συμβαίνει γιατί ναι μεν είναι αρκετά αποτελεσματικά (και πολλές φορές έχουν αποτέλεσμα εκεί που αποτυγχάνουν να βοηθήσουν τα νεότερης γενιάς αντικαταθλιπτικά φάρμακα), αλλά συγκριτικά με τα άλλα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, μπορούν να θεωρηθούν πιο "βαριά", λόγω των παρενεργειών τους.

Μερικά από τα πιο γνωστά τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (TCA, tricyclic antidepressants) είναι τα:

Anafranil (κλομιπραμίνη)
Saroten (αμιτριπτυλίνη)
Minitran (αμιτριπτυλίνη και περφαιναζίνη)
Ludiomil (μαπροτιλίνη, είναι τετρακυκλικό αντικαταθλιπτικό, συγγενές με τα τρικυκλικά)

Άλλες κατηγορίες αντικαταθλιπτικών

Υπάρχουν τα NaSSA (όπως το Remeron), τα NDRI (Wellbutrin), SARI (Trittico, Dutokin), τα MAOI (όπως το Nardil), RIMA (Aurorix).

Ποιο αντικαταθλιπτικό είναι καλύτερο να πάρω;

Χρειάζεται εξατομίκευση, δεν υπάρχει “ένα καλύτερο” αντικαταθλιπτικό. Οι SSRI/SNRI συχνά προτείνονται πρώτοι, αλλά η σωστή επιλογή γίνεται εξατομικευμένα από τον ψυχίατρο, με βάση τη διάγνωση, τα συμπτώματα, το ιστορικό και τις προτιμήσεις σας. Οι απαντήσεις για το ποιο είναι το καλύτερο φάρμακο για την κατάθλιψη δεν κρύβονται σε ένα φόρουμ με γνώμες, ούτε από ένα μεμονωμένο DNA test.

Τονίζουμε πως οι πληροφορίες της σελίδας αυτής είναι για γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστούν σε καμία περίπτωση την ψυχιατρική αξιολόγηση. Μην τροποποιείτε ή διακόπτετε φάρμακα που παίρνετε χωρίς εξατομικευμένη καθοδήγηση από τον γιατρό σας.

Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να συζητήσετε από κοντά με ένα ειδικό ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή, καθώς είναι ο πλέον εξειδικευμένος ιατρός για την εξατομικευμένη ρύθμιση της αντικαταθλιπτικής αγωγής. Συχνά οι ασθενείς απευθύνονται σε άλλες ειδικότητες, ωστόσο η εξειδικευμένη γνώση του ψυχιάτρου είναι απαραίτητη για να επιλεγεί το πιο αθώο αντικαταθλιπτικό φάρμακο (δηλαδή το πλέον καλά ανεκτό) που ταιριάζει στις ανάγκες του ασθενούς, στοχεύοντας στην καλύτερη θεραπευτική έκβαση.

Ακόμα μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται κατά την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό, την εφηβεία, την τρίτη ηλικία και σε σοβαρά ιατρικά νοσήματα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επιλογή αντικαταθλιπτικού πρέπει γίνεται αυστηρά από ψυχίατρο σε συνεργασία με άλλες ιατρικές ειδικότητες.

Σημείωση: παρόλο που ο φαρμακογονιδιωματικός έλεγχος (DNA test) μπορεί να εντοπίσει μεταβολικές διαφοροποιήσεις (π.χ. στα ένζυμα CYP450), οι τρέχουσες διεθνείς οδηγίες δεν τον συνιστούν ως εξέταση ρουτίνας για όλους τους ασθενείς, καθώς δεν μπορεί ακόμη να προβλέψει την κλινική ανταπόκριση σε συγκεκριμένα αντικαταθλιπτικά.⁷

Αντικαταθλιπτικά ή ψυχοθεραπεία;

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα είναι μόνο ένα μέρος της θεραπείας. Για πολλές μορφές κατάθλιψης και αγχωδών διαταραχών, οι διεθνείς οδηγίες συνιστούν ψυχοθεραπεία μόνη της ή σε συνδυασμό με αντικαταθλιπτικά.

Με μια ουσιαστική ψυχοθεραπεία μπορούν να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα ψυχολογικά αίτια της κατάθλιψης,³ έτσι ώστε μετά το πέρας ενός καταθλιπτικού επεισοδίου και της διακοπής των αντικαταθλιπτικών, ο ασθενής να έχει μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα.

Στις περιπτώσεις που υπάρχουν ψυχικά τραύματα, το EMDR μπορεί να προσφέρει πολλά, στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης με ουσιαστικό τρόπο, διερευνώντας και αντιμετωπίζοντας τα πραγματικά αίτια αυτής, και όχι απλά τα συμπτώματα.

Άλλες λύσεις για την κατάθλιψη

Αναλόγως της βαρύτητας των συμπτωμάτων, του σταδίου και των υποκείμενων αιτιών, η κατάθλιψη πιθανώς να μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς φάρμακα. Σε αρκετές ήπιες περιπτώσεις κατάθλιψης ή σε πρώιμο στάδιο, συμπληρωματικές προσεγγίσεις μπορούν να προσφέρουν επικουρική βοήθεια, πάντα εξατομικευμένα και υπό τις οδηγίες ενός ειδικού ψυχιάτρου.

Θυμηθείτε, η συζήτηση με έναν ειδικό ψυχίατρο συχνά προσφέρει ανακούφιση και αίσθημα ασφάλειας, βοηθώντας τον άνθρωπο να βρει απαντήσεις στις ερωτήσεις και στα προβλήματά του.

Αν εμφανίζετε σκέψεις αυτοκτονίας ή σοβαρή επιδείνωση της διάθεσης, ζητήστε άμεσα βοήθεια στα επείγοντα περιστατικά εφημερεύοντος νοσοκομείου, το ΕΚΑΒ (166) ή τον θεράποντα ψυχίατρό σας. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται άμεση αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

1.NICE. (2022). Depression in adults: Treatment and management (NG222). London: NICE. [Management of depression]
2.Cipriani, A., et al. (2018). Comparative efficacy of antidepressants drugs for the acute treatment of adults with MDD. The Lancet, 391(10128), 1357–1366. [Efficacy of antidepressants]
3.APA (2022). Summary of the clinical practice guideline for the treatment of depression across three age cohorts. American Psychologist, 77(6), 770–780. [Treatment of depression]
4.Kishi, T., et al. (2022). Antidepressants for the treatment of adults with MDD in the maintenance phase. Molecular Psychiatry, 28(1), 402–409. [Antidepressants maintenance]
5.The Lancet. (2025). 50 years of SSRIs: weighing benefits and harms. The Lancet, 405(10490), 1641. [ Antidepressant efficacy vs placebo]
6.Daly, E. J., et al. (2019). Efficacy of Esketamine Nasal Spray Plus Oral Antidepressant Treatment for Relapse Prevention in Patients With Treatment-Resistant Depression. JAMA Psychiatry, 76(9), 893. [Esketamine relapse prevention]
7.Tesfamicael, K. G., et al. (2024). Efficacy and safety of pharmacogenomic-guided antidepressant prescribing in patients with depression: an umbrella review and updated meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 15. [Pharmacogenomic Antidepressant Prescribing]

Ποιο είναι το καλύτερο αντικαταθλιπτικό φάρμακο;