Συμπτώματα άγχους στο σώμα

Συμπτώματα άγχους στο σώμα

Στη σύγχρονη εποχή, το άγχος και το στρες είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας. Οι διαταραχές άγχους που το συνοδεύουν αποτελούν την πιο συχνή ψυχική διαταραχή και επηρεάζουν σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού κάθε χρόνο — εκτιμώμενο στο 4,4% παγκοσμίως, αλλά έως 19,1% σε χώρες υψηλού εισοδήματος.

Το άγχος μπορεί να έχει πραγματικά αρνητική επίδραση στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου και να εκδηλώνεται με έντονα ψυχοσωματικά συμπτώματα. Ωστόσο, τα σωματικά συμπτώματα του άγχους συχνά δεν αναγνωρίζονται: πολλοί άνθρωποι επισκέπτονται γιατρούς για σωματικά παράπονα, χωρίς να γνωρίζουν ότι η αιτία είναι το άγχος.

Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι σωματικές εκδηλώσεις ψυχολογικής αγωνίας — δηλαδή, ο τρόπος με τον οποίο το μυαλό «μιλά» μέσα από το σώμα. Στην περίπτωση του άγχους, η υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος εκφράζεται μέσα από μια ποικιλία σωματικών συμπτωμάτων.

Σωματικά συμπτώματα άγχους: Τι παθαίνει το σώμα όταν αγχωνόμαστε

Αν και η εκδήλωση των σωματικών συμπτωμάτων μπορεί να είναι μοναδική για κάθε άνθρωπο, υπάρχουν κάποια γενικά συμπτώματα που παρατηρούνται συχνά στην κλινική πράξη. Το άγχος επηρεάζει το σώμα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, και εμφανίζονται συμπτώματα όπως η ξηροστομία, η ταχυπαλμία, η ζαλάδα, η εφίδρωση και η ναυτία. Κάθε άτομο βιώνει το άγχος με διαφορετικό τρόπο, συνεπώς η σωματική εκδήλωση ποικίλλει σημαντικά. Κλινικά, τα ψυχοσωματικά συμπτώματα κατηγοριοποιούνται ως Σωματόμορφες διαταραχές ή ως Σωματόμορφη Δυσλειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος.

Στην κλινική πράξη, η διαφοροδιάγνωση μεταξύ οργανικής και ψυχοσωματικής αιτιολογίας είναι κρίσιμη, καθώς η παράβλεψη σωματικής νόσου μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για τον ασθενή.

Υπάρχουν πολλά τυπικά σωματικά συμπτώματα του άγχους. Το άγχος μπορεί να επηρεάζει την πέψη, να προκαλεί μούδιασμα και εξανθήματα. Ένα σημαντικό βήμα που μπορεί να κάνει κάποιος στο πλαίσιο διαχείρισης του άγχους είναι να αναγνωρίσει τους τρόπους εκδήλωσης του.

1. Πόνος στο στήθος

Στο πλαίσιο της κλινικής αξιολόγησης, είναι πάντα απαραίτητος ο αποκλεισμός καρδιαγγειακής αιτιολογίας πριν αποδοθεί ο πόνος στο στήθος σε αγχώδη διαταραχή.

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν έναν έντονο πόνο στο στήθος ή πλάκωμα στο στήθος που θυμίζει τον πόνο του εμφράγματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία πάνω από το 50% των περιπτώσεων με πόνο στο στήθος που φτάνουν στα επείγοντα περιστατικά του νοσοκομείου οφείλονται στο άγχος και άλλα ψυχολογικά αίτια.

2. Κόμπος στο λαιμό

Η αίσθηση κόμπου στο λαιμό ή σφιξίματος στο λαιμό συνδέεται με το άγχος και τη στεναχώρια.

3. Μυϊκή ένταση

Αυτό είναι ένα συχνό σωματικό σύμπτωμα του άγχους. Για παράδειγμα κάποιοι άνθρωποι σφίγγουν τα δόντια τους (ειδικά το βράδυ στη διάρκεια του ύπνου) ή νιώθουν δυσκαμψία στο σώμα.

Όταν κάποιος συσσωρεύει την ένταση σε κάποια σημεία του σώματος για μεγάλο χρονικό διάστημα τότε μπορεί να νιώθει πόνο (πόνο στον αυχένα, πόνο στην πλάτη, στους ώμους, στο στήθος).

4. Προβλήματα στο δέρμα

Το δέρμα μας είναι το μεγαλύτερο όργανο στο σώμα μας. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι το στρες επηρεάζει άμεσα το δέρμα. Κάποια συχνά προβλήματα στο δέρμα λόγω άγχους είναι η ροδόχρους ακμή, η ψωρίαση, το έκζεμα, τα εξανθήματα, η νευροδερματίτιδα, η ακμή.

Το άγχος μπορεί επίσης να επιδεινώνει κάποια υπάρχοντα δερματικά προβλήματα.

5. Θέματα στο στομάχι

Το άγχος μπορεί να προκαλεί συμπτώματα όπως η ναυτία, η διάρροια, η δυσκοιλιότητα, η δυσπεψία, το φούσκωμα, το μετεωρισμό. Η μακροχρόνια έκθεση στο στρες σχετίζεται συχνά με το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου.

Ένα παράδειγμα είναι πως πολλοί άνθρωποι πριν από μια παρουσίαση έχουν την ανάγκη να πάνε τουαλέτα ή νιώθουν ναυτία. Άλλοι νιώθουν πεταλούδες στο στομάχι. Όλα αυτά έχουν να κάνουν με το νευρικό σύστημα του εντέρου (τον δεύτερο εγκέφαλο), που ρυθμίζει τη λειτουργία του εντέρου. Είναι σημαντικό να πούμε ότι οι νευροδιαβιβαστές ταξιδεύουν από τον εγκέφαλο στο έντερο και αντίστροφα.

6. Αλλαγές στα μαλλιά και στα νύχια

Το άγχος μπορεί επίσης να κάνει τα μαλλιά πιο αδύναμα και να οδηγεί στην τριχόπτωση. Επίσης, το άγχος μπορεί να κάνει τα νύχια εύθραυστα.

7. Δύσπνοια

Σε στιγμές στρες, κάποιοι άνθρωποι βιώνουν τάση για επιφανειακή ή γρήγορη αναπνοή (τάση υπεραερισμού), η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αίσθηση δύσπνοιας ή 'έλλειψης αέρα'. Το στρες μπορεί να προκαλεί ένταση στους μύες που βοηθούν στην αναπνοή, πράγμα που κάνει πιο δύσκολη την αναπνοή.

8. Κόπωση

Το άγχος μπορεί να σας κάνει να νιώθετε εξουθενωμένοι και κουρασμένοι. Αυτό συμβαίνει λόγω της υπερβολικής ανησυχίας και των αλλαγών στα επίπεδα της ενέργειας. Επίσης, η έλλειψη ύπνου μπορεί να εντείνει την κόπωση.

9. Κρύα άκρα

Το άγχος ενεργοποιεί το μηχανισμό πάλης ή φυγής (συμπαθητικό σύστημα) έτσι το αίμα ρέει από τα άκρα στα μεγαλύτερα όργανα για να υποστηρίξει τη λειτουργία τους και να εξασφαλίσει την επιβίωση. Για αυτό πολλοί άνθρωποι νιώθουν τα χέρια και τα πόδια τους κρύα.

10. Θέματα όρασης

Όταν συμβαίνει η ενεργοποίηση του μηχανισμού πάλης ή φυγής, οι άνθρωποι έχουν πιο οξεία όραση και συμβαίνει διαστολή στις κόρες των ματιών. Επίσης, το άγχος μπορεί να προκαλεί θολή όραση λόγω της πίεσης στα μάτια.

11. Σεξουαλική δυσλειτουργία

Το άγχος επίδοσης στο σεξ ή ο φόβος της ανεπάρκειας μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τη λίμπιντο. Πολύ συχνά προβλήματα είναι η στυτική δυσλειτουργία, η πρόωρη εκσπερμάτιση, η έλλειψη οργασμού, η δυσπαρεύνια, η ξηρότητα του κόλπου. Επίσης, το άγχος ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τη σεξουαλική επιθυμία.

12. Πονοκέφαλοι

Το άγχος και το στρες μπορεί να προκαλεί πονοκεφάλους και ημικρανίες. Η πιο συχνή μορφή πονοκεφάλου που έχει σχέση με το στρες, είναι η κεφαλαλγία τάσης. Αυτό μπορεί να συμβαίνει εξαιτίας της έντασης στο κεφάλι και στη γνάθο, λόγω του σφιξίματος και του τριξίματος των δοντιών.

13. Εφίδρωση

Σε στιγμές πανικού ή στρες, απελευθερώνεται αδρεναλίνη ή κορτιζόλη, με αποτέλεσμα την αύξηση του ρυθμού της καρδιάς και της θερμοκρασίας του σώματος, με αποτέλεσμα την εφίδρωση. Η σχέση μεταξύ υπεριδρωσίας (υπερβολικής εφίδρωσης) και κοινωνικής φοβίας έχει τεκμηριωθεί στην επιστημονική βιβλιογραφία, με τις δύο καταστάσεις να αλληλοτροφοδοτούνται σε έναν κύκλο αγχώδους προσδοκίας.

14. Αϋπνία

Περίπου το 60-70% των ανθρώπων με διαταραχή γενικευμένου άγχους έχουν θέματα με τον ύπνο.

Οι διαταραχές στον ύπνο, όπως η αϋπνία, κάνουν τους ανθρώπους να νιώθουν κουρασμένοι στη διάρκεια της ημέρας, πράγμα που επηρεάζει σοβαρά το σώμα και συμβάλλει σε παθήσεις του καρδιαγγειακού, υψηλή αρτηριακή πίεση, εγκεφαλικό επεισόδιο, διαβήτη και παχυσαρκία.

15. Ζαλάδα

Η ζαλάδα λόγω άγχους έχει σχέση με τις διαταραχές του αιθουσαίου συστήματος. Όταν οι ορμόνες του στρες απελευθερώνονται στην κυκλοφορία του αίματος, ο υπεραερισμός και οι μεταβολές της αρτηριακής πίεσης που συνδέονται με το άγχος μπορεί να προκαλούν την αίσθηση ζαλάδας.

16. Αίσθημα παλμών

Όταν κάποιος νιώθει στρες, η καρδιά αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση των συσπάσεών της, αντλώντας περισσότερο οξυγονωμένο αίμα προς τα όργανα και τους μύες.

Συνήθως, το αίσθημα παλμών, που προκαλείται από το στρες είναι σύντομο και ακίνδυνο. Ωστόσο, αν κάποιος έχει αίσθημα παλμών με πόνο στο στήθος, πόνο που αντανακλά στο χέρι, στη γνάθο ή στην ωμοπλάτη, ο πόνος χειροτερεύει όσο περνά η ώρα, είναι αναγκαία η άμεση ιατρική παρέμβαση.

17. Ξηροστομία

Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι το άγχος και η κατάθλιψη μειώνουν σημαντικά το σάλιο και αυξάνουν την ξηροστομία.

18. Μούδιασμα

Συχνά, το μούδιασμα στο κεφάλι, στα χέρια και στα πόδια έχει σχέση με τον υπεραερισμό. Η γρήγορη αναπνοή είναι ένα κοινό σύμπτωμα του άγχους που μπορεί να προκαλεί ανισορροπία στα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα και οξυγόνου στο αίμα, και ίσως να οδηγεί σε μούδιασμα.  Ωστόσο, επίμονο ή μονόπλευρο μούδιασμα χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση για αποκλεισμό νευρολογικής αιτίας..

19. Τρέμουλο

Σε στιγμές στρες, στο σώμα εκλύεται αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη που μαζί αυξάνουν το ρυθμό της καρδιάς, την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα, με αποτέλεσμα την ενίσχυση του μυϊκού συστήματος για να ανταποκριθεί στον κίνδυνο. Αυτές οι πολύπλοκες διαδικασίες στο σώμα, μπορεί να προκαλούν τρέμουλο.

20. Κρυολογήματα και αρρώστιες

Το άγχος μπορεί να αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα. Ένα σώμα που είναι συνεχώς σε κατάσταση στρες μπορεί να είναι δύσκολο να παραμείνει υγιές, χαλαρό και να λειτουργεί φυσιολογικά.¹ Segerstrom et al.( 2004). Psychological stress and the human immune system: A meta-analytic study of 30 years of inquiry. Psychological Bulletin, 130(4), 601-630. Σε στιγμές στρες το σώμα γεμίζει με ορμόνες που μας κρατούν σε εγρήγορση και αυτό μπορεί να είναι μια εξουθενωτική διαδικασία.

Όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι αδύναμο, τότε ένα άτομο είναι πιο ευαίσθητο σε λοιμώξεις και αρρώστιες, και να αρρωσταίνει συνέχεια.

Διαχείριση των σωματικών συμπτωμάτων του άγχους

Το σώμα μας βιώνει πολλές αλλαγές που έχουν σχέση με το στρες, και αυτό συμβαίνει επειδή νιώθουμε ότι κάτι μας απειλεί.

Είναι σημαντικό να πούμε ότι το σώμα μας δεν είναι διαμορφωμένο ώστε να παραμένει σε κατάσταση στρες για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για αυτό το χρόνιο στρες έχει επιδράσεις στην υγεία. Η επίγνωση της εκδήλωσης του στρες στο σώμα είναι το κλειδί για να το αντιμετωπίσετε.

Οι παρακάτω τεχνικές αποτελούν συμπληρωματικές πρακτικές αυτοδιαχείρισης. Δεν υποκαθιστούν την επαγγελματική ψυχολογική ή ψυχιατρική αξιολόγηση και θεραπεία.

Κάποιοι αποτελεσματικοί τρόποι για την αντιμετώπιση του στρες περιλαμβάνουν:

• Αναπνοές: οι βαθιές αναπνοές ή η διαφραγματική αναπνοή διεγείρει το πνευμονογαστρικό νεύρο και ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο συμβάλλει στην χαλάρωση.
• Ενσυνειδητότητα: όταν κάποιος μπορεί και μένει συγκεντρωμένος στην παρούσα στιγμή αυτό είναι βοηθητικό για την διαχείριση του στρες.
• Προοδευτική μυϊκή χαλάρωση: αυτή είναι μια τεχνική χαλάρωσης με την βοήθεια της οποίας κάποιος χαλαρώνει συγκεκριμένες μυϊκές ομάδες στο σώμα όταν αναπνέει.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Segerstrom et al.( 2004). Psychological stress and the human immune system: A meta-analytic study of 30 years of inquiry. Psychological Bulletin, 130(4), 601-630. [link]
2. ↸2.NICE. (2011). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. Clinical guideline [CG113]. [link]
3. ↸3.Simonne Lesley Wright et al. (2024). EMDR v. other psychological therapies for PTSD: a systematic review and individual participant data meta-analysis. Psychological Medicine, 54(8), 1580-1588. [link]
4. ↸4.Khoury et al. (2013). Mindfulness-based therapy: A comprehensive meta-analysis. Clinical Psychology Review, 33(6), 763-771. [link]