Πως λειτουργεί ο βελονισμός;

Βελονισμός

Ο βελονισμός αναγνωρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως συμπληρωματική πρακτική με τεκμηριωμένη χρησιμότητα σε επιλεγμένες παθήσεις.

Ο βελονισμός είναι μία από τις πιο παλιές μορφές παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής. Μερικές πηγές και στοιχεία τον τοποθετούν στην λίθινη εποχή, όπου οι λίθοι και τα οστά ακονίζονταν λεπτά ώστε να χρησιμοποιηθούν ως βελόνες. Σήμερα, η τεχνική του βελονισμού χρησιμοποιείται από γιατρούς βελονιστές οι οποίοι διεγείρουν συγκεκριμένα σημεία στο σώμα, με την είσοδο βελονών στο δέρμα. Στην Ελλάδα, ο βελονισμός ασκείται νόμιμα αποκλειστικά από ιατρούς που έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση από αναγνωρισμένα προγράμματα (π.χ. μέσω της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Βελονισμού).

Ο βελονισμός μπορεί να δράσει υποστηρικτικά στη διαχείριση πολλών ιατρικών καταστάσεων και να συμβάλει στην ανακούφιση από τον πόνο ως συμπληρωματική μέθοδος.¹ Qaseem, A., et al. (2017). Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 166(7), 514-530.

Πως λειτουργεί ο βελονισμός;

Στην παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική, ο βελονισμός γίνεται με την είσοδο βελονών σε συγκεκριμένα βελονιστικά σημεία του σώματος κατά μήκος 14 καναλιών ενέργειας (που αποκαλούνται "μεσημβρινοί"), ώστε να ανακατευθύνουν ή να επαναφέρουν την ισορροπία στη ροή της ενέργειας, του "τσι".

Με τη σύγχρονη Δυτική ορολογία, ο βελονισμός ορίζεται ως η διέγερση συγκεκριμένων σημείων στο σώμα (νεύρων) ως συμπληρωματική προσέγγιση σε διάφορες παθήσεις.² Vickers, A. J., et al. (2012). Acupuncture for chronic pain: individual patient data meta-analysis. Archives of Internal Medicine, 172(19), 1444-1453.

Πως επιδρά ο βελονισμός;

Σύμφωνα με την παραδοσιακή προσέγγιση, ο βελονισμός στοχεύει στη διαχείριση των διαταραχών μέσω της επαναφοράς της ισορροπίας στην ενέργεια στο σώμα. Στον βελονισμό, το σώμα μας περιέχει 14  μεσημβρινούς. Κάθε μεσημβρινός αντιστοιχεί σε ένα σύστημα οργάνων. Τα όργανα κατηγοριοποιούνται σε γιν και γιανγκ όργανα.

Πως συμβάλλει ο βελονισμός στη διαχείριση του πόνου;

Τα νευροβιολογικά υποστρώματα του βελονισμού μελετώνται εκτενώς. Εκτός από τα νευροπεπτίδια, ο βελονισμός διεγείρει την απελευθέρωση ενδογενών οπιοειδών — β-ενδορφινών, εγκεφαλινών και δυνορφινών — μέσω νευρικών οδών που εκτείνονται από την περιφέρεια στον νωτιαίο μυελό και τα υπερνωτιαία κέντρα ελέγχου πόνου (π.χ. περιυδραγωγό φαιά ουσία). Αυτή η ενεργοποίηση του ενδογενούς αναλγητικού συστήματος αποτελεί έναν από τους βασικότερους αποδεδειγμένους μηχανισμούς δράσης του.

Ουσιαστικά, αυτό που γίνεται στο βελονισμό είναι οι βελόνες να εισέρχονται σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος για να διεγείρουν ένα νεύρο. Υπάρχουν 309 βελονιστικά σημεία που εντοπίζονται ακριβώς ή κοντά στα νεύρα, και 286 βελονιστικά σημεία που είναι πολύ κοντά σε κύρια αιμοφόρα αγγεία, τα οποία περιβάλλονται από αθροίσεις νεύρων. Η είσοδος βελονών κοντά στην περιοχή του νεύρου αυξάνει την κυκλοφορία του αίματος.

Επίσης διεγείρει τις νευρικές απολήξεις ώστε να παράγουν νευροπεπτίδια,³ Zhao, Z. Q., et al. (2008). Neural mechanism underlying acupuncture analgesia. Progress in Neurobiology, 85(4), 355-375. όπως το πεπτίδιο που μοιάζει με την καλσιτονίνη (CGRP), τον αυξητικό παράγοντα των νεύρων (NGF), το αγγειοδραστικό εντερικό πεπτίδιο (VIP) και το νευροπεπτίδιο (Υ). Οι λειτουργίες τους προάγουν την αγγειοδιαστολή και το σχηματισμό νέων αιμοφόρων αγγείων, που διευκολύνει την διαδικασία της επούλωσης.⁴ National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: assessment of all chronic pain and management of chronic primary pain.

Στο ψυχιατρικό και ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, ο βελονισμός χρησιμοποιείται ενίοτε ως συμπληρωματική παρέμβαση σε ασθενείς με χρόνιο πόνο συνοδευόμενο από κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές, όπου η αλληλεπίδραση ψυχής-σώματος (mind-body interaction) είναι ιδιαίτερα εμφανής.

Πως γίνεται η αξιολόγηση στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική;

Αρχικά λαμβάνεται το πλήρες ιατρικό ιστορικό του ασθενούς μέσω ερωτήσεων για την σωματική και την ψυχική του υγεία. Η εξέταση στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική περιλαμβάνει διάφορες μεθόδους όπως η εξέταση της γλώσσας (η γλώσσα αποτελεί χάρτη για ολόκληρο το σώμα) και του παλμού (ο παλμός καταγράφεται από την κερκιδική αρτηρία).

Σε ποιες παθήσεις μπορεί να βοηθήσει ο βελονισμός;

Συνολικά, το σώμα μας περιέχει 361 βελονιστικά σημεία. Οι βελονιστές βασίζονται στην κατάσταση του ασθενή για να επιλέξουν 10-15 σημεία για να διεγείρουν το σύστημα των μεσημβρινών και να επαναφέρουν την ισορροπία στο τσι, το γιν, το γιανγκ και το αίμα.

Ψυχικές διαταραχές - ψυχοσωματικές διαταραχές:

• Άγχος, κατάθλιψη, φοβίες (πχ φόβος για αεροπλάνο, πτήσεις)
• Διαταραχές μνήμης, συγκέντρωσης, αϋπνία
• Διαταραχές Libido
• Χρόνια κόπωση, ινομυαλγία
• Νευροφυτικές διαταραχές
• Απώλεια βάρους (αδυνάτισμα), διακοπή καπνίσματος

Παθήσεις νευρικού συστήματος: Ημικρανία, Κεφαλαλγίες τύπου τάσης, Νευραλγία τριδύμου, άτυπες προσωπαλγίες, Πάρεση προσωπικού νεύρου, Στοματογναθοπροσωπικός πόνος, Μεθερπητική νευραλγία, νευραλγία τριδύμου νεύρου, Ίλιγγοι, εμβοές.

Λειτουργικές παθήσεις: Αλλεργικό βρογχικό άσθμα, Παιδικό άσθμα, Αλλεργική ρινίτιδα, ιγμορίτιδα, Δυσλειτουργίες του πεπτικού συστήματος, Ευερέθιστο έντερο, δυσκοιλιότητα, Κλιμακτηριακές διαταραχές.

Μυοσκελετικά επώδυνα σύνδρομα: Αυχενοβραχιόνιο σύνδρομο, Οσφυαλγία-Ισχιαλγία, Αυχεναλγίες - Θωρακαλγίες, Αρθρίτιδες και περιαρθρίτιδες γόνατος, ώμου, ποδοκνημικής, ισχύου, αγκώνος, άκρας χειρός, άκρου ποδός, Ρευματοειδής αρθρίτιδα, Μυϊκά άλγη (διάχυτα ή εντοπισμένα).

Δερματικές παθήσεις: Ψωρίαση και άλλες ψυχοδερματοπάθειες, Αλλεργικά εκζέματα, εξανθήματα, Ακμή.

Ογκολογία: Ναυτία, έμετος, κόπωση μετά από χημειοθεραπεία, Περιφερικές νευροπάθειες.

Άλλες: Υπογονιμότητα, Διαταραχές προ-εμμηνορρυσιακού κύκλου, Σύνδρομο πολυκυστικών διαταραχών, Χρόνιος πυελικός πόνος.

Περιορισμοί και ασφάλεια

Το παρόν άρθρο έχει αμιγώς ενημερωτικό χαρακτήρα και εξετάζει τον βελονισμό/ηλεκτροβελονισμό αποκλειστικά ως συμπληρωματική επιλογή. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή ούτε υποκαθιστά την τεκμηριωμένη ιατρική και ψυχιατρική αξιολόγηση, τη συμβατική φαρμακευτική αγωγή ή την ψυχοθεραπεία, και δεν ενδείκνυται για επείγοντα περιστατικά. Πρέπει να συμβουλεύεστε πάντα τον θεράποντα ιατρό σας πριν προχωρήσετε σε οποιαδήποτε αλλαγή της αγωγής σας.

Ο βελονισμός αντενδείκνυται σε ασθενείς με διαταραχές πήξης αίματος ή σε αντιπηκτική αγωγή, σε ενεργό λοίμωξη στην περιοχή εισαγωγής, κατά τη διάρκεια κύησης (συγκεκριμένα σημεία), σε ασθενείς με βηματοδότη (στον ηλεκτροβελονισμό) και σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Qaseem, A., et al. (2017). Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 166(7), 514-530. [link]
2. ↸2.Vickers, A. J., et al. (2012). Acupuncture for chronic pain: individual patient data meta-analysis. Archives of Internal Medicine, 172(19), 1444-1453. [link]
3. ↸3.Zhao, Z. Q., et al. (2008). Neural mechanism underlying acupuncture analgesia. Progress in Neurobiology, 85(4), 355-375. [link]
4. ↸4.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: assessment of all chronic pain and management of chronic primary pain. [link]