Υπερκόπωση: συμπτώματα, αιτίες και αντιμετώπιση

Υπερκόπωση: συμπτώματα, αιτίες και αντιμετώπιση

Η υπερκόπωση (σωματική και ψυχική) είναι από τα πιο συχνά προβλήματα που βλέπουμε στην καθημερινή κλινική πράξη. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονη κόπωση, μειωμένη αντοχή, διαταραχές ύπνου και συναισθηματική εξάντληση που επηρεάζουν την εργασία, την οικογένεια και τις σχέσεις. Στο παρακάτω άρθρο αναλύονται τα βασικά συμπτώματα της υπερκόπωσης, οι αιτίες της και οι προτεινόμενες στρατηγικές διαχείρισης, βασισμένοι σε μελέτες και κλινική εμπειρία.

Η υπερκόπωση είναι κάτι πολύ σύνηθες στις μέρες μας. Πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να σηκωθούν το πρωί από το κρεβάτι τους, και καταλήγουν να τρέχουν να ετοιμαστούν για να φύγουν για τη δουλειά τους. Και γυρίζουν το βράδυ εξουθενωμένοι σπίτι, απλά για να ξαναρχίσουν τον ίδιο κύκλο την επόμενη ημέρα, χωρίς καμία ευχαρίστηση ή ευκαιρία να κάνουν κάτι για τον εαυτό τους.

Η ζωή έχει μετατραπεί σε ένα συνεχόμενο στρες

Τη σημερινή εποχή, βιώνουμε ένα συνεχές άγχος μέσα στην ημέρα, πολύ μεγάλες απαιτήσεις που μας εξαντλούν, ιδίως αν υπάρχουν μικρά παιδιά, και ένα ύπνο με αρκετές έγνοιες, δεν που μας ξεκουράζει αρκετά, σωματικά ή ψυχικά. Μοναδική ελπίδα γίνονται τα σαββατοκύριακα, και οι λιγοστές διακοπές και αργίες, που δεν αρκούν φυσικά για να ξεκουραστεί κανείς και να αναπληρώσει την σωματική και ψυχική ενέργειά του.

Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η υπερκόπωση και η εργασιακή εξουθένωση αυξάνονται σταθερά τα τελευταία χρόνια. Διεθνώς, μεγάλα ποσοστά εργαζομένων αναφέρουν επίμονα συμπτώματα κόπωσης, διαταραχές ύπνου και μειωμένη απόδοση, με υψηλότερη επιβάρυνση στις ηλικίες 30–50 και σε γονείς μικρών παιδιών. Μελέτες συνδέουν την χρόνια έλλειψη ύπνου και το παρατεταμένο άγχος με αυξημένο κίνδυνο άγχους, κατάθλιψης, καρδιομεταβολικών προβλημάτων και αυξημένης χρήσης υπηρεσιών υγείας.³ Guidi, J., et al. (2021). Allostatic load and its impact on health: A systematic review. Psychotherapy and Psychosomatics, 90(1), 11-27.

Η υπερκόπωση μπορεί να παρατηρηθεί σε όλες τις ηλικίες, ωστόσο είναι πιο συχνή μεταξύ των 30-50 ετών, καθώς αυτή η ηλικιακή ομάδα συχνά βιώνει υπερβολική εξάντληση λόγω των απαιτήσεων της εργασίας, των οικογενειακών ευθυνών και των προβλημάτων υγείας που συχνά παρουσιάζονται.¹⁰ Nater, U. M., et al. (2011). Cumulative life stress in chronic fatigue syndrome. Psychiatry Research, 189(2), 318-320.

Πότε η κόπωση είναι επικίνδυνη

Αναζητήστε άμεση ιατρική εκτίμηση αν η εξάντληση εμφανίζεται ξαφνικά ή συνοδεύεται από τα εξής "καμπανάκια" κινδύνου, καθώς μπορεί να υποκρύπτουν σοβαρή λοίμωξη, κακοήθεια ή κάποιο καρδιαγγειακό πρόβλημα:² BMJ Best Practice. (2025). Evaluation of fatigue: Differential diagnosis of symptoms. BMJ Publishing Group.

• Ανεξήγητη απώλεια βάρους χωρίς δίαιτα.
• Νυχτερινοί ιδρώτες ή επίμονη πυρετική κίνηση.
• Διόγκωση λεμφαδένων (π.χ. στον λαιμό ή τη μασχάλη).
• Αιμορραγίες, ανεξήγητοι μώλωπες ή αίμα στα ούρα/κόπρανα.
• Πόνος στο στήθος, δύσπνοια ή λιποθυμική τάση.
• Νευρολογικά σημεία: σύγχυση, αστάθεια, ή δυσκολία στην ομιλία.
• Ψυχιατρικά συμπτώματα: ανηδονία, αυτοκτονικός ιδεασμός.

Υπερκόπωση - συμπτώματα

Πολύ συχνά η υπερκόπωση, ξεκινά με την σωματική αδυναμία. Όταν κάποιος δεν έχει κουράγιο, δεν μπορεί να προσφέρει στη δουλειά του ή να ανταποκριθεί στις προσωπικές υποχρεώσεις. Σαν αποτέλεσμα, δεν μπορεί να ολοκληρώνει τις δουλειές του και νιώθει αναποτελεσματικός σε σύγκριση με πριν. Η δουλειά, πλέον, δεν προσφέρει την ίδια ψυχολογική ανταμοιβή, και έτσι αντιμετωπίζει κυνικά το ρόλο του. Αυτός ο συνδυασμός συναισθημάτων, η εξουθένωση, η αίσθηση της αναποτελεσματικότητας και ο κυνισμός, τρέφουν το ένα το άλλο, με αποτέλεσμα να δημιουργούν το φαύλο κύκλο της σωματικής και νευρικής υπερκόπωσης.

Όταν ένα άτομο είναι εξουθενωμένο δεν μπορεί να νιώθει χαρούμενο, υγιές και παραγωγικό στη δουλειά του. Αν αναλογιστούμε ότι περνάμε τις περισσότερες ώρες της ημέρας στη δουλειά, είναι μια πραγματική απειλή για τη σωματική και ψυχική ευεξία μας.

Συχνά συμπτώματα υπερκόπωσης είναι:⁸ Chalder, T., et al. (1993). Development of a fatigue scale. Journal of Psychosomatic Research, 37(2), 147-153.

• Έλλειψη ενέργειας για απλές εργασίες, αίσθηση κόπωσης
• Διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία ή κακός ύπνος
• Έλλειψη συγκέντρωσης, ιδίως για πνευματική εργασία
• Eξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, συχνά κρυολογήματα και λοιμώξεις, πυρετός, δέκατα
• Συχνές αλλαγές διάθεσης, θυμός και εκρήξεις θυμού, σπασμένα νεύρα
• Αρνητική αυτοκριτική, αυτομομφές
• Δυσκολίες εξισορρόπησης προσωπικής και επαγγελματικής ζωής

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η επαγγελματική εξουθένωση (υπερκόπωση) αναγνωρίζεται πλέον επίσημα στο ICD-11 ως ένα επαγγελματικό φαινόμενο.⁴ World Health Organization. (2019). Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases. Ορίζεται από τρεις βασικές διαστάσεις που πρέπει να συνυπάρχουν:

1. αίσθημα εξάντλησης ή μείωσης της ενέργειας,
2. αυξημένη πνευματική απόσταση ή αισθήματα αρνητισμού και κυνισμού απέναντι στην εργασία, και
3. μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα.

Όταν κάποιος έρχεται αντιμέτωπος με την υπερκόπωση, η σχέση του με τη δουλειά αρχίζει να διαβρώνεται. Ο θυμός και τα νεύρα να αυξάνονται, το ίδιο και οι συγκρούσεις με τους συνεργάτες ή τους φίλους σας. η διάθεση για τη δουλειά εξαφανίζεται.

Υπερκόπωση και πυρετός

Αν υπάρχει πυρετός ή δέκατα, η υπερκόπωση μπορεί να σχετίζεται με μια υποκείμενη ασθένεια ή λοίμωξη, ειδικά εάν συνοδεύεται και από άλλα συμπτώματα, όπως δύσπνοια ή απώλεια όρεξης. Η έλλειψη ύπνου είναι ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που συνδέει την υπερκόπωση με τον πυρετό, καθώς η στέρηση ύπνου φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και να είστε πιο ευαίσθητοι σε λοιμώξεις.⁹ Kemeny, M. E. (2003). The psychobiology of stress. Current Directions in Psychological Science, 12(4), 124-129.

Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, το ψυχολογικό στρες που συνοδεύει την υπερκόπωση μπορεί να οδηγήσει σε ψυχογενή πυρετό, όπου παρατηρείται αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος χωρίς καμία υποκείμενη μόλυνση.

Πρώιμα σημάδια υπερκόπωσης 

Το συναισθηματικό στρες που προκαλεί η υπερκόπωση μπορεί να επιμένει για χρόνια. Ένας από τους κύριους δείκτες της υπερκόπωσης είναι η δικαιοσύνη στο χώρο εργασίας. Οι άνθρωποι που βλέπουν να υπάρχει εύνοια προς τους άλλους, εξαπάτηση ή άλλες ανισότητες είναι πιο πιθανό να εμφανίζουν υπερκόπωση. Οι εργαζόμενοι που βλέπουν το χώρο εργασίας τους σαν ένα δίκαιο περιβάλλον νιώθουν μεγαλύτερη δέσμευση.

Επίσης, οι εργαζόμενοι που νιώθουν κυνισμό (αλλά διατηρούν την ενέργεια και την παραγωγικότητά τους) μπορούν να ενισχύσουν τη δέσμευση στη δουλειά αν έχουν καλή επικοινωνία. Όσοι νιώθουν ανεπαρκείς αλλά μπορούν να καλλιεργήσουν νέες δεξιότητες, ενδέχεται να μειώσουν τον κίνδυνο για υπερκόπωση. Η κουλτούρα μιας επιχείρησης παίζει κύριο ρόλο στην διαχείριση της υπερκόπωσης.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι ίδιοι οι εργοδότες δεν εκφράζουν ποτέ την εκτίμησή τους στους εργαζόμενους και αυτό εντείνει τα συναισθήματα ανεπάρκειας και τους σπρώχνει προς την εργασιακή υπερκόπωση.

Υπερκόπωση ή Burnout;

Η υπερκόπωση είναι γενικευμένη σωματική και ψυχική εξάντληση από παρατεταμένη πίεση και ανεπαρκή ανάπαυση στην καθημερινότητα. Αντίθετα, η επαγγελματική εξουθένωση ορίζεται ως ένα ειδικό σύνδρομο που δομείται πάνω στις 3 κλινικές διαστάσεις του burnout: την συναισθηματική εξάντληση, τον κυνισμό (αποστασιοποίηση από το αντικείμενο της δουλειάς) και την αίσθηση μειωμένης προσωπικής επίτευξης.⁷ Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111.

Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι βασικές διαφορές ανάμεσα στην γενικευμένη υπερκόπωση και το επαγγελματικό burnout, όπως προκύπτουν από κλινικές παρατηρήσεις και τη διεθνή βιβλιογραφία.

Αν αναγνωρίζετε πολλά από τα παραπάνω, μια στοχευμένη διαφοροδιαγνωστική εκτίμηση μπορεί να βοηθήσει στον σωστό κλινικό προσανατολισμό και τη διαχείριση των συμπτωμάτων.

Ιατρική αξιολόγηση κόπωσης

Η κόπωση αποτελεί ένα μη ειδικό σύμπτωμα που συχνά αποδίδεται λανθασμένα αποκλειστικά στο στρες ή τον τρόπο ζωής. Ωστόσο, η ορθή κλινική πρακτική επιβάλλει τη διαφορική διάγνωση για τον αποκλεισμό οργανικών παθήσεων πριν προχωρήσουμε σε ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Ο διαγνωστικός αλγόριθμος που ακολουθούμε στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας βασίζεται στα εξής κλινικά κριτήρια:² BMJ Best Practice. (2025). Evaluation of fatigue: Differential diagnosis of symptoms. BMJ Publishing Group. ⁵ Hudson, R. (2025). Tiredness (Fatigue): Causes, Tests, and Treatment. Patient.info

• Αν η υπερκόπωση επιμένει >2–4 εβδομάδες ή επηρεάζει λειτουργικότητα, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση για αποκλεισμό αναιμίας, θυρεοειδούς, διαβήτη, φλεγμονής/λοίμωξης και παρενεργειών φαρμάκων.
• Συχνά προτείνονται: γενική αίματος, TSH, γλυκόζη νηστείας, CRP/ΤΚΕ, βασικός βιοχημικός έλεγχος (ηλεκτρολύτες/νεφρική/ηπατική λειτουργία) με βάση ιστορικό και ευρήματα.

Αιτίες υπερκόπωσης

Η κύρια αιτία της υπερκόπωσης είναι οι υπερβολικές ευθύνες και ο υπερβολικός φόρτος εργασίας χωρίς επαρκή ξεκούραση. Βέβαια, αυτή η συνθήκη από μόνη της δεν οδηγεί στην υπερκόπωση, και δεν είναι η μοναδική αιτία. Πολλοί νέοι εργαζόμενοι που μπαίνουν για πρώτη φορά στον εργασιακό στίβο βλέπουν τις ελπίδες τους να εξανεμίζονται, όταν οι δουλειές που κάνουν δεν συμβαδίζουν με τις δικές τους αρχές. Οι εργαζόμενοι που έχουν κάνει πολλά στην καριέρα τους μπορεί να νιώθουν απογοήτευση αν δεν έχουν εξελιχθεί όπως θα περίμεναν.

Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η εργασιακή υπερκόπωση έχει τρία βασικά στοιχεία:

• την εξουθένωση
• τον κυνισμό και
• την αναποτελεσματικότητα.

Κάθε ένα από αυτά τα στοιχεία αποτελεί έναν παράγοντα κινδύνου, αλλά οι συνθήκες στο χώρο εργασίας μπορεί να τροφοδοτούν τα άλλα δύο στοιχεία. Για παράδειγμα, κάποιος δεν θα μείνει μόνο στον κυνισμό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σταδιακά, θα αρχίσει να νιώθει εξουθενωμένος και αναποτελεσματικός.

Ένας σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας μπορεί να είναι η αδικία που μπορεί να νιώθει ένα άτομο. Μπορεί ο εργαζόμενος να μην έχει τα μέσα που χρειάζεται για να παράγει τη δουλειά που θέλει, ή ο εργοδότης τους μπορεί να έχει πολύ υψηλές απαιτήσεις.

Ένα ακόμη θέμα είναι η έλλειψη ελέγχου. Για να υπάρχει ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον είναι ανάγκη οι εργαζόμενοι να παίρνουν αποφάσεις για το πως θα κατανέμουν το χρόνο τους. Ωστόσο υπάρχουν και διευθυντές που έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τους εργαζόμενους. Μπορεί επίσης, να μην υπάρχει καλή επικοινωνία με τους συνεργάτες. Όλοι μας βασιζόμαστε στους άλλους για να κάνουμε καλά τη δουλειά μας, και η κακή επικοινωνία μπορεί να κάνει ακόμη πιο δύσκολες τις ώρες στη δουλειά. Όταν οι εργαζόμενοι νιώθουν ότι δεν έχουν τον έλεγχο για τη δουλειά τους, νιώθουν κυνικοί και αναποτελεσματικοί.

Έτσι, πολλοί άνθρωποι σκέφτονται να παραιτηθούν. Η παραίτηση δεν αποτελεί πάντα τη μοναδική λύση, εκτός και αν κάποιος επιθυμεί να αναζητήσει μια διαφορετική επαγγελματική πορεία. Για να μπορέσει κάποιος να διαχειριστεί την υπερκόπωση ή το burnout, είναι σημαντικό να δει τις αιτίες σε ψυχολογικό επίπεδο. Είναι σημαντικό να αποφεύγεται η ιδέα της προσωπικής αποτυχίας. Συνήθως, οι άνθρωποι που εμφανίζουν υπερκόπωση έχουν την ίδια αντοχή και αυτοπεποίθηση με τους υπόλοιπους.

Εκτός από τον επαγγελματικό τομέα, να θυμίσουμε την υπερκόπωση που υπάρχει και από θέματα παιδιών σε μια οικογένεια, ιδίως μικρών παιδιών. Το γονεϊκό burnout είναι πολύ συχνό στις ημέρες μας.

Τι μπορείτε να κάνετε για την υπερκόπωση

Ένας υγιεινός τρόπος ζωής αυξάνει την ψυχική ανθεκτικότητα και την σωματική αντοχή μας. Ο συνδυασμός άσκησης, ισορροπημένης διατροφής και καλού ύπνου μειώνει την ευαλωτότητα στην εξουθένωση. Αν και η δουλειά σας μπορεί να μην αλλάξει, θα αυξήσετε την αντοχή σας.

• Ξεκούραση: μαζί με τον υγιεινό τρόπο ζωής είναι σημαντικό να υπάρχουν και διαστήματα ξεκούρασης. Μια απαιτητική εργασία εξαντλεί τα σωματικά, τα συναισθηματικά και τα πνευματικά σας αποθέματα. Η προσωπική σας ζωή πρέπει να σας προσφέρει ευκαιρίες για ηρεμία και χαλάρωση. Για την αντιμετώπιση της υπερκόπωσης είναι σημαντικό να βάλετε στο πρόγραμμά σας δραστηριότητες που σας γεμίζουν ενέργεια.
• Σωματική άσκηση: είναι σημαντικό να βάλετε την σωματική άσκηση στο πρόγραμμά σας. Αν κάνετε μια καθιστική εργασία μπορείτε να βάλετε μια υπενθύμιση σε ένα ρολόϊ ώστε κάθε 30 λεπτά ώστε να σηκώνεστε και να περπατάτε τουλάχιστον, για λίγα λεπτά.
• Επαρκής ύπνος: ο επαρκής και καλός ύπνος επίσης είναι ζωτικής σημασίας. Φροντίστε την υγιεινή του ύπνου σας και αν μπορείτε μέσα στην ημέρα, τα power nap (σύντομα διαστήματα ύπνου μέσα στην ημέρα) θα σας βοηθήσουν πολύ.
• Κοινωνική ζωή: η θετική αλληλεπίδραση με τους φίλους, οικογένεια και συγγενείς είναι επίσης πολύ σημαντικό κομμάτι. Καλό είναι να έχετε ένα υποστηρικτικό δίκτυο όταν προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε την υπερκόπωση. Η συζήτηση με έναν καλό φίλο είναι πάντα καλή ιδέα.

Όσον αφορά την στάση σας, η αισιοδοξία και η θετική ενέργεια θα κάνει σίγουρα τις μέρες σας στη δουλειά καλύτερες.

Απαραίτητες οι αλλαγές στην εργασία

Επειδή η υπερκόπωση είναι συνήθως αποτέλεσμα της σχέσης ανάμεσα σε ένα άτομο και στη δουλειά του, είναι δύσκολο να υπάρχει μία και μόνο λύση για όλους. Η βελτίωση του εργασιακού περιβάλλοντος (όπως το να βάλετε προσωπικά όρια και όρια στο χρόνο εργασίας) είναι μια καλή αρχή.¹ Sonnentag, S., & Fritz, C. (2015). Recovery from job stress: The stressor‐detachment model as an integrative framework. Journal of Organizational Behavior, 36(S1), S72-S103.

Επίσης οι σχέσεις με τους συναδέλφους παίζουν σημαντικό ρόλο σε πολλές πτυχές της υπερκόπωσης. Σε ένα εχθρικό περιβάλλον ένα άτομο δεν μπορεί να στηριχτεί σε κανέναν. Ένα περιβάλλον ανταγωνιστικό, με τοξικούς εργοδότες, συνεργάτες ή προϊσταμένους, κριτική και απόκρυψη πληροφοριών δεν δίνει την ευκαιρία σε ένα άτομο με υπερκόπωση να επανέλθει. Όταν υπάρχει σεβασμός και ευγένεια στο εργασιακό περιβάλλον είναι πιο εύκολο κάποιος να αντιμετωπίσει την υπερκόπωση.

Στις μέρες μας έχει γίνει πολύ δημοφιλής ο όρος του job crafting, όπου οι εργαζόμενοι προσαρμόζουν τη δουλειά τους σύμφωνα με τις δεξιότητες και τα ενδιαφέροντά τους και δεν είναι παθητικοί αποδέκτες εντολών. Κάθε εργαζόμενος θέλει να νιώθει γεμάτος με τη δουλειά του. Με αυτό τον τρόπο η δουλειά του έχει νόημα και συνεισφέρει στην επιχείρηση και στην κοινωνία.

Αφοσίωση

Οι περισσότερες επιχειρήσεις πιέζουν τους υπαλλήλους τους προς όφελός τους και τους εξαντλούν. Κατά γενική ομολογία, οι επιχειρήσεις δεν θέλουν να κρατούν τους υπαλλήλους τους για πάντα, έτσι είναι απίθανο να εξυπηρετούν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των υπαλλήλων τους. Έτσι, οι εργαζόμενοι πρέπει να αναλαμβάνουν και την ευθύνη ενός βιώσιμου εργασιακού περιβάλλοντος.

Πολλές επιχειρήσεις ενθαρρύνουν τους εργαζόμενους να σκέφτονται για τον εαυτό τους ως ανεξάρτητοι συνεργάτες ακόμη και αν κάνουν ομαδική δουλειά. Με αυτό τον τρόπο οι εργαζόμενοι είναι προετοιμασμένοι για την επόμενη ευκαιρία καριέρας που θα προκύψει. Για να καταφέρει κάποιος σήμερα να επιβιώσει σε αυτό τον εργασιακό κόσμο, όπου η μείωση του κόστους είναι πρωταρχικός στόχος και οι εργαζόμενοι νιώθουν τεράστια πίεση, χρειάζεται σοβαρή αυτοδιαχείριση.

Σε αρκετές περιπτώσεις υπερκόπωσης, το άτομο δεν έχει τον έλεγχο της κατάστασης. Ωστόσο, μπορεί να κάνει κάποια βήματα για να ανακτήσει την αισιοδοξία και τον έλεγχο της πορείας της ζωής του.

Βιταμίνες και συμπληρώματα

Θυμηθείτε, προτεραιότητα έχει η συνολική υγεία σας. Αν βιώνετε εξάντληση και υπερκόπωση είναι απαραίτητο να γίνει ιατρικός έλεγχος. Τυχόν διατροφικές ελλείψεις σε βιταμίνες είναι χρήσιμο να αντιμετωπιστούν, για παράδειγμα:

• Βιταμίνες Β: η Β1 (θειαμίνη), Β6, Β12, Β9 (φυλλικό οξύ) σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με το νευρικό σύστημα, την καλή λειτουργία του εγκεφάλου και τη διάθεση.
• Βιταμίνη D: είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη που παίζει καθοριστικό ρόλο σε διάφορες σωματικές λειτουργίες, που σχετίζονται κυρίως με την υγεία των οστών και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού
• Βιταμίνη C: συμβάλλει στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες.
• Μαγνήσιο: συμβάλλει στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος, του ύπνου και της αντίδρασης στο στρες
• Ωμέγα-3:φαίνεται να έχουν προστατευτική δράση στο νευρικό σύστημα.

Τα παραπάνω συμπληρώματα δεν αποτελούν από μόνα τους θεραπεία της υπερκόπωσης και δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα, είναι απαραίτητος ο ιατρικός έλεγχος και η συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό σας, ιδιαίτερα αν λαμβάνετε κάποια φάρμακα ή αν έχετε κάποιο άλλο χρόνιο νόσημα.

Είναι σημαντικό βέβαια να κάνετε τις απαραίτητες αλλαγές στην (επαγγελματική) ζωή σας όπως αναφέρθηκε παραπάνω, δηλαδή να μπουν όρια στην εργασία και να φροντίσετε τον εαυτό σας.

Αντιμετώπιση υπερκόπωσης 

Η υπερκόπωση είναι μια κατάσταση που επηρεάζει την σωματική και ψυχική υγεία, δημιουργώντας συχνά στρες και ανησυχία.⁶ Hammen, C. (2005). Stress and depression. Annual Review of Clinical Psychology, 1, 293-319. Η έγκαιρη αναγνώριση και παρέμβαση (ύπνος, όρια εργασίας, ψυχοθεραπεία) μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων της υπερκόπωσης.

Για αυτό είναι πολύ σημαντικό οι εργαζόμενοι να φροντίζουν την ψυχική τους υγεία με ψυχοθεραπεία ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις προκλήσεις που προκύπτουν στη δουλειά τους. Υπάρχουν επίσης και συμπληρωματικές μέθοδοι που μπορούν να ενισχύσουν το σώμα, ώστε να υποστηρίξουν την ανάκαμψη του οργανισμού από το στρες και την υπερκόπωση, πάντα υπό τις οδηγίες ειδικού.

Αν αναγνωρίζετε πολλά από τα παραπάνω συμπτώματα, μια ψυχιατρική ή ψυχοθεραπευτική αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να διευκρινιστεί αν πρόκειται για υπερκόπωση, burnout, αγχώδη διαταραχή ή κατάθλιψη, και να σχεδιαστεί ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Sonnentag, S., & Fritz, C. (2015). Recovery from job stress: The stressor‐detachment model as an integrative framework. Journal of Organizational Behavior, 36(S1), S72-S103. [Job stres]
2. ↸2.BMJ Best Practice. (2025). Evaluation of fatigue: Differential diagnosis of symptoms. BMJ Publishing Group. [ Evaluation of fatigue]
3. ↸3.Guidi, J., et al. (2021). Allostatic load and its impact on health: A systematic review. Psychotherapy and Psychosomatics, 90(1), 11-27. [Stress and impact on health]
4. ↸4.World Health Organization. (2019). Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases. [WHO Official ICD-11 Burnout Definition]
5. ↸5.Hudson, R. (2025). Tiredness (Fatigue): Causes, Tests, and Treatment. Patient.info [Medical evaluation of tiredness]
6. ↸6.Hammen, C. (2005). Stress and depression. Annual Review of Clinical Psychology, 1, 293-319. [Stress and depression]
7. ↸7.Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111. [Burnout Definition & Dimensions]
8. ↸8.Chalder, T., et al. (1993). Development of a fatigue scale. Journal of Psychosomatic Research, 37(2), 147-153. [Fatigue scale]
9. ↸9.Kemeny, M. E. (2003). The psychobiology of stress. Current Directions in Psychological Science, 12(4), 124-129. [psychobiology of stress]
10. ↸10.Nater, U. M., et al. (2011). Cumulative life stress in chronic fatigue syndrome. Psychiatry Research, 189(2), 318-320. [Cumulative life stress]