Αντιψυχωσικά φάρμακα – κατάλογος

Αντιψυχωσικά Φάρμακα - Κατάλογος

Ο παρακάτω κατάλογος περιέχει τα πιο γνωστά και καλύτερα αντιψυχωσικά φάρμακα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, τα πρωτότυπα σκευάσματα, γενόσημα και τις δραστικές ουσίες τους.

Εκτός από τη ψυχωσική συνδρομή (σχιζοφρένεια), τα αντιψυχωσικά φάρμακα χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά στην αντιμετώπιση άλλων ανθεκτικών στη θεραπεία ψυχιατρικών καταστάσεων, όπως για παράδειγμα αντιμετώπιση ψυχωσικών στοιχείων, αϋπνίας, ανησυχίας, κατάθλιψης, διπολικής διαταραχής, άγχους, κα.

Τα περισσότερα είναι σε μορφή χαπιών, και πολύ λιγότερα σε διασπειρόμενα δισκία ή σταγόνες. Ωστόσο ορισμένα πρώτης και δεύτερης γενιάς αντιψυχωσικά φάρμακα μπορούν να χορηγηθούν και σε ενέσιμη μορφή μακράς δράσης (depot) τα οποία χορηγούνται σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή.

Το καλύτερο αντιψυχωσικό φάρμακο

Η επιλογή του καλύτερου αντιψυχωσικού φαρμάκου για ένα ασθενή, είναι θέμα αφενός κλινικής εμπειρίας και αφετέρου της βιοχημικής ιδιοσυγκρασίας και συμπτωμάτων ενός ασθενούς (θετικά, αρνητικά συμπτώματα). Χρειάζεται να θυμάστε ότι ένα αντιψυχωσικό φάρμακο μπορεί να ταιριάζει καλύτερα σε ένα ασθενή από ότι σε έναν άλλο, δηλαδή να έχει καλύτερη αποτελεσματικότητα και λιγότερες παρενέργειες.

Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, η κλοζαπίνη (Leponex) θεωρείται το ισχυρότερο αντιψυχωσικό φάρμακο, ιδιαίτερα για την ανθεκτική σχιζοφρένεια.¹ Huhn, M., et al. (2019). Comparative efficacy and tolerability of 32 oral antipsychotics for the acute treatment of adults with multi-episode schizophrenia: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 394(10202), 939–951. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες πιθανές σοβαρές παρενέργειες και για αυτό το λόγο η έναρξη της αγωγής γίνεται μόνο σε ψυχιατρικές κλινικές, με παράλληλη παρακολούθηση της εξέτασης γενικής αίματος. Για τους ίδιους λόγους χορηγείται μόνο όταν το αποτέλεσμα με άλλα αντιψυχωσικά φάρμακα δεν είναι ικανοποιητικό.

Τα αντιψυχωσικά φάρμακα που συχνά πρακτικώς προτιμούνται κλινικά για τους νεότερους ασθενείς είναι τα Zyprexa, Risperdal, Abilify και για τους μεγαλύτερους σε ηλικία Seroquel, Aloperidin.

Πως δρουν τα αντιψυχωσικά

Υπάρχουν τρεις γενιές αντιψυχωσικών φαρμάκων. Ο μηχανισμός δράσης των αντιψυχωσικών αφορά κυρίως τη συγκέντρωση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο (κυρίως υποδοχείς ντοπαμίνης D2, αλλά και D1 όπως δείχνουν νεότερες μελέτες) και ιδίως στο ραβδωτό σώμα. Τα νεότερα αντιψυχωσικά φάρμακα επηρεάζουν δευτερευόντως και άλλους υποδοχείς. Επί του παρόντος μελετούνται σε κλινικές δοκιμές και νέα αντιψυχωσικά φάρμακα για τη σχιζοφρένεια με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης.

Αντιψυχωσικά - παρενέργειες

Τα αντιψυχωσικά φάρμακα μπορεί να έχουν σημαντικές παρενέργειες. Τα 2ης γενιάς (νεότερα) αντιψυχωσικά έχουν πολύ λιγότερες παρενέργειες συγκρινόμενα με τα παλαιότερα 1ης γενιάς αντιψυχωσικά, ενώ διατηρούν την αποτελεσματικότητά τους απέναντι στα θετικά και αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας, για αυτό είναι ασφαλέστερα όσον αφορά τα εξωπυραμιδικά συμπτώματα, αν και απαιτούν παρακολούθηση για μεταβολικές διαταραχές. Τα 1ης γενιάς αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται σήμερα στις περιπτώσεις εκείνες που δεν ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στα νεότερα αντιψυχωσικά φάρμακα.

• 1ης γενιάς αντιψυχωσικά: η κυριότερη παρενέργειά τους αφορά την όψιμη δυσκινησία (ακούσιες κινήσεις) και γενικότερα εξωπυραμιδικά συμπτώματα.
• 2ης γενιάς αντιψυχωσικά: κυριότερες παρενέργειες είναι το μεταβολικό σύνδρομο (δηλαδή η αύξηση σωματικού βάρους και άλλων ουσιών, όπως η χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια)² Pillinger, T., et al. (2020). Comparative effects of 18 antipsychotics on metabolic function in patients with schizophrenia, predictors of metabolic dysregulation, and association with psychopathology: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 7(1), 64–77. με αποτέλεσμα την παχυσαρκία και το διαβήτη. Προβλήματα όψιμης δυσκινησίας επίσης εμφανίζονται, αλλά σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα και δόσεις.
• 3ης γενιάς αντιψυχωσικά: (όπως το Abilify) ακαθησία, αϋπνία ή υπνηλία, ξηροστομία, αύξηση βάρους.

Γενικότερα τα αντιψυχωσικά χάπια μπορούν να προκαλέσουν ακαθησία (ανησυχία και ανάγκη για συνεχή κίνηση), αρρυθμίες και άλλες καρδιαγγειακές παρενέργειες, καταστολή και υπνηλία, υπερπρολακτιναιμία (αύξηση επιπέδων προλακτίνης), σεξουαλική δυσλειτουργία, δυσκοιλιότητα.

Προσοχή: Η τροποποίηση ή η διακοπή των αντιψυχωσικών πρέπει να γίνεται πάντα σταδιακά και υπό ψυχιατρική επίβλεψη για την αποφυγή υποτροπής.

Οι ηλικιωμένοι είναι πολύ περισσότερο ευαίσθητοι στις παρενέργειες των αντιψυχωτικών φαρμάκων, για αυτό είναι απαραίτητη η χρήση συγκεκριμένων αντιψυχωσικών φαρμάκων και χαμηλότερων δόσεων, σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες.

Προλακτίνη και καρκίνος

Σε διάφορες μελέτες αντιψυχωσικών φαρμάκων σε γυναίκες, παρατηρήθηκε υψηλότερος κίνδυνος για καρκίνο του μαστού σε όσες έπαιρναν ορισμένα αντιψυχωσικά φάρμακα. Η αύξηση στον κίνδυνο για καρκίνο δεν αφορά όλα τα αντιψυχωσικά φάρμακα στον ίδιο βαθμό, ο κίνδυνος είναι ανάλογος της αύξησης των επιπέδων προλακτίνης που προκαλούν.³ Taipale, H., et al. (2021). Antipsychotic use and risk of breast cancer in women with schizophrenia: a nationwide nested case-control study in Finland. The Lancet Psychiatry, 8(10), 883–891. Για αυτό στις περιπτώσεις μακροχρόνιας λήψης αντιψυχωσικών φαρμάκων σε γυναίκες, η προλακτίνη θα πρέπει να παρακολουθείται.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Huhn, M., et al. (2019). Comparative efficacy and tolerability of 32 oral antipsychotics for the acute treatment of adults with multi-episode schizophrenia: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 394(10202), 939–951. [Comparative efficacy of antipsychotics]
2. ↸2.Pillinger, T., et al. (2020). Comparative effects of 18 antipsychotics on metabolic function in patients with schizophrenia, predictors of metabolic dysregulation, and association with psychopathology: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 7(1), 64–77. [Antipsychotic metabolic side effects]
3. ↸3.Taipale, H., et al. (2021). Antipsychotic use and risk of breast cancer in women with schizophrenia: a nationwide nested case-control study in Finland. The Lancet Psychiatry, 8(10), 883–891. [Antipsychotics and breast cancer risk]