Ενσυναίσθηση: τι σημαίνει, γιατί είναι σημαντική

Ενσυναίσθηση

Ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να μπαίνουμε στη θέση του άλλου, κατανοώντας όχι μόνο τα συναισθήματα αλλά και την οπτική του. Δεν πρόκειται απλώς για μια παθητική κατανόηση, αλλά για μια ενεργή δεξιότητα που μας επιτρέπει να δράσουμε ανάλογα και να συνδεθούμε ουσιαστικά. Ενώ η απουσία της δημιουργεί απόσταση και ψυχρότητα, η παρουσία της χτίζει εμπιστοσύνη.

Είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της συναισθηματικής νοημοσύνης και ένα κρίσιμο εργαλείο για τις προσωπικές σχέσεις αλλά και την επαγγελματική επιτυχία, καθώς ενισχύει τις ηγετικές ικανότητες και διευκολύνει την επίλυση συγκρούσεων. Η ενσυναίσθηση δεν είναι ένα έμφυτο ταλέντο που απλά είτε έχουμε είτε όχι, αλλά μια δεξιότητα που μπορούμε να καλλιεργήσουμε σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Η ενσυναίσθηση στην εργασία και την ηγεσία

Πέρα από τις προσωπικές σχέσεις και τη ψυχοθεραπεία, η ενσυναίσθηση αναδεικνύεται πλέον ως κρίσιμος επαγγελματικός παράγοντας. Έρευνες του 2021-2024 δείχνουν ότι αποτελεί την κορυφαία ηγετική δεξιότητα. Πιο συγκεκριμένα, το 76% των εργαζομένων με ενσυναισθητικούς ηγέτες δηλώνουν αφοσιωμένοι στην εργασία τους, σε αντίθεση με μόλις το 32% εκείνων που βιώνουν έλλειψη ενσυναίσθησης από τη διοίκηση. Αυτή η διαφορά στην απόδοση και την αφοσίωση καθιστά την ενσυναίσθηση μια σημαντική δεξιότητα για τους σύγχρονους μάνατζερς.

Το "Λεξικό" της ενσυναίσθησης: διαχωρίζοντας τις έννοιες

Συχνά επικρατεί σύγχυση γύρω από τον όρο "ενσυναίσθηση", καθώς μπερδεύεται τόσο ηχητικά όσο και εννοιολογικά με άλλες λέξεις. Ας ξεκαθαρίσουμε τις διαφορές, καθώς είναι κρίσιμες για την κατανόηση των όρων και της συμπεριφοράς μας στις σχέσεις.

Ενσυναίσθηση vs Εμπάθεια (η γλωσσική παγίδα)

Λόγω της ομοιότητας με τον αγγλικό όρο empathy, πολλοί χρησιμοποιούν λανθασμένα τη λέξη "εμπάθεια". Όμως στα ελληνικά οι έννοιες είναι αντίθετες:

• Ενσυναίσθηση: η ψυχική σύνδεση και η ικανότητα να "μπαίνουμε στα παπούτσια" του άλλου.
• Εμπάθεια: δηλώνει έντονο πάθος, φανατισμό και συχνά εχθρότητα ή κακία προς κάποιον (από το εν+πάθος).

Επομένως, όταν μιλάμε για κατανόηση, ο σωστός όρος είναι η ενσυναίσθηση.

Ενσυναίσθηση, Συμπάθεια, Συμπόνια (η ουσιαστική διαφορά)

Συχνά μπερδεύουμε αυτές τις έννοιες, εδώ η διαφορά δεν είναι γλωσσική, αλλά ψυχολογική:

• Συμπάθεια (Sympathy): Νιώθω για εσένα. Βλέπω τον πόνο σου από απόσταση, νιώθω λύπη ή ανησυχία, αλλά παραμένω "θεατής" χωρίς να ταυτίζομαι (π.χ. "Λυπάμαι που υποφέρεις").
• Ενσυναίσθηση (Empathy): Νιώθω μαζί με εσένα. Καταρρίπτω την απόσταση και μπαίνω στα παπούτσια σου, βιώνοντας μέρος των συναισθημάτων σου (π.χ. "Νιώθω τον πόνο σου σαν να είναι δικός μου") ενεργοποιώντας, όπως δείχνουν οι νευροεπιστήμες, τα ίδια κέντρα πόνου στον εγκέφαλό μας.
• Συμπόνια (Compassion): Νιώθω για εσένα και δρω. Περιλαμβάνει την κατανόηση της ενσυναίσθησης, αλλά προσθέτει την επιθυμία και την κίνηση να βοηθήσω στην ανακούφιση του πόνου σου, χωρίς να "πνίγομαι" σε αυτόν.⁸ Singer, T., & Klimecki, O. M. (2014). Empathy and compassion. Current Biology, 24(18), R875–R878

Στην ψυχοθεραπεία (και στη ζωή), στόχος μας είναι να μετακινηθούμε από την απλή συμπάθεια ή την εξουθενωτική ενσυναίσθηση, προς την ενεργητική συμπόνια.

Η απλή συμπόνια μπορεί μερικές φορές να δημιουργήσει απόσταση, κάνοντας τον άλλον να νιώθει ότι τον λυπόμαστε, κάτι που ειδικά οι εσωστρεφείς άνθρωποι αποστρέφονται, όπως συχνά μου περιγράφουν οι θεραπευόμενοι στο ιατρείο.

Μορφές ενσυναίσθησης

Η ενσυναίσθηση είναι πολυδιάστατη, με τουλάχιστον τρεις κύριους τύπους να αναγνωρίζονται επιστημονικά:² Baron-Cohen, S., & Wheelwright, S. (2004). The Empathy Quotient: An Investigation of Adults with Asperger Syndrome or High Functioning Autism, and Normal Sex Differences. Journal of Autism and Developmental Disorders, 34(2), 163–175.

• Συναισθηματική ενσυναίσθηση: συντονισμός με τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου, μοίρασμα συναισθημάτων.
• Γνωσιακή ενσυναίσθηση: κατανόηση της οπτικής γωνίας ή της διανοητικής κατάστασης ενός άλλου ατόμου.
• Συμπονετική ενσυναίσθηση: ενεργή βοήθεια για την ανακούφιση της δυσφορίας κάποιου άλλου.

Αυτή η μορφή ενσυναίσθησης είναι που γεφυρώνει ουσιαστικά το χάσμα ανάμεσα σε εμάς και τους άλλους, ενισχύοντας τη σύνδεση τόσο στην προσωπική όσο και στην επαγγελματική μας ζωή.⁴ Jeffrey, D. (2016). Clarifying empathy: the first step to more humane clinical care. British Journal of General Practice, 66(643), e143–e145.

Η "Χρυσή Τομή": συμπονετική ενσυναίσθηση

Η συμπονετική ενσυναίσθηση (compassionate empathy) θεωρείται η ιδανική μορφή, γιατί γεφυρώνει τη Γνωστική και τη Συναισθηματική ενσυναίσθηση, προσθέτοντας ένα κρίσιμο στοιχείο: την δράση. Ενώ η συναισθηματική ενσυναίσθηση μπορεί να μας κάνει να "παγώσουμε" από τον πόνο του άλλου και η γνωστική να μας κάνει να φαινόμαστε ψυχροί, η συμπονετική ενσυναίσθηση μας επιτρέπει να κατανοήσουμε την κατάσταση, να νιώσουμε ενδιαφέρον, αλλά να παραμείνουμε λειτουργικοί ώστε να προσφέρουμε πρακτική βοήθεια και λύσεις.¹⁰ Shamay-Tsoory, S. G., et al. (2009). Two systems for empathy: a double dissociation between emotional and cognitive empathy in inferior frontal gyrus versus ventromedial prefrontal lesions. Brain, 132(3), 617–627. Είναι το είδος της ενσυναίσθησης που επιδιώκουμε στην ψυχοθεραπεία και την αποτελεσματική ηγεσία, καθώς προστατεύει από τη συναισθηματική εξουθένωση.

Εγκέφαλος και ενσυναίσθηση

H ενσυναίσθηση δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια βιολογική λειτουργία που αποτυπώνεται πλέον με ακρίβεια σε σύγχρονες νευροαπεικονιστικές μελέτες (fMRI). Βασίζεται στη συνεργασία δύο διακριτών εγκεφαλικών δικτύων:¹⁴ Childers, E., et al. (2025). Unraveling the Neurobiology of Empathy and Compassion. Washington, DC: National Academies Press.

• Το σύστημα των κατοπτρικών νευρώνων (Mirror Neurons) και η πρόσθια νησιδιακή χώρα: αυτό το κύκλωμα μας επιτρέπει να «καθρεφτίζουμε» αυτόματα τον πόνο ή τη χαρά του άλλου, αποτελώντας τη βάση της Συναισθηματικής Ενσυναίσθησης.⁸ Singer, T., & Klimecki, O. M. (2014). Empathy and compassion. Current Biology, 24(18), R875–R878 ¹⁵ Mello, M., et al. (2024). The neuroscience of human empathy for pleasure: protocol for a scoping review. Systematic Reviews, 13(1). Βλάβες σε αυτές τις περιοχές περιορίζουν δραματικά την ικανότητά μας να νιώσουμε τα συναισθήματα των άλλων^,5 Maltese, F., et al. (2024). Self-experience of a negative event alters responses to others in similar states through prefrontal cortex CRF mechanisms. Nature Neuroscience, 28(1), 122–136. οδηγώντας σε συναισθηματική αποστασιοποίηση. ​
• Ο προμετωπιαίος φλοιός: αποτελεί τη βάση της Γνωστικής Ενσυναίσθησης, η οποία απαιτεί ανώτερη επεξεργασία για να κατανοήσουμε διανοητικά την οπτική γωνία του άλλου χωρίς απαραίτητα να ταυτιστούμε συναισθηματικά. ​

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αρχιτεκτονική αυτών των κυκλωμάτων δεν είναι δεδομένη από τη γέννηση. Θεμελιώνεται κυρίως στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής μας, όπου οι πρώιμες σχέσεις προσκόλλησης "εκπαιδεύουν" τον εγκέφαλο στη σύνδεση και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.¹ Decety, J. (2010). The Neurodevelopment of Empathy in Humans. Developmental Neuroscience, 32(4), 257–267.

Αλλά η ενσυναίσθηση δεν σταματά στην παιδική μας ηλικία. Μπορούμε να την εξελίξουμε την ενσυναίσθηση και τα άλλα μας χαρίσματα σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας, και μπορούμε να την χρησιμοποιήσουμε ως δύναμη για την κοινωνική μας μεταμόρφωση. Οι μελέτες στην κοινωνιολογία και στην ψυχολογία, έχουν δείξει ότι μπορούμε να αυξήσουμε την ενσυναίσθησή μας ώστε να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας και την ποιότητα της ζωής μας, να κάνουμε την ενσυναίσθηση στάση ζωής. Με αυτό τον τρόπο βελτιώνουμε την καθημερινότητά μας αλλά και τις ζωές των ανθρώπων γύρω μας.

Η ενσυναίσθηση είναι μια ενεργοβόρα διαδικασία για τον εγκέφαλο. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι συχνά την αποφεύγουν όχι απαραιτήτως από αδιαφορία, αλλά επειδή υποσυνείδητα αντιλαμβάνονται το υψηλό "γνωστικό κόστος" που απαιτείται για να ταυτιστούν με τον πόνο του άλλου.⁷ Cameron, C. D., et al. (2019). Empathy is hard work: People choose to avoid empathy because of its cognitive costs. Journal of Experimental Psychology: General, 148(6), 962–976.

Ψυχιατρικές διαταραχές και ενσυναίσθηση

Ορισμένες νευροψυχιατρικές παθήσεις, όπως η ψυχοπάθεια, η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού και ορισμένες διαταραχές προσωπικότητας (όπως η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας και η οριακή διαταραχή), χαρακτηρίζονται από μειωμένη ενσυναίσθηση, η οποία συχνά συνδέεται με διαφορές στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.⁶ Ashar, Y. K., et al. (2017). Empathic Care and Distress: Predictive Brain Markers and Dissociable Brain Systems. Neuron, 94(6), 1263-1273.e4.

Επίσης, η έλλειψη ενσυναίσθησης δεν οφείλεται πάντα σε κακές προθέσεις, αλλά στην αλεξιθυμία.¹¹ Bird, G., & Cook, R. (2013). Mixed emotions: the contribution of alexithymia to the emotional symptoms of autism. Translational Psychiatry, 3(7), e285–e285. Πρόκειται για μια κατάσταση όπου το άτομο καταρχήν αδυνατεί να αναγνωρίσει και να περιγράψει τα δικά του συναισθήματα. Έρευνες δείχνουν ότι όταν κάποιος δεν έχει αντίληψη του δικού του συναισθηματικού κόσμου, είναι νευροβιολογικά αδύνατο να συντονιστεί με τα συναισθήματα των γύρω του.

Σκοτεινή ενσυναίσθηση & χειραγώγηση

Υπάρχει και η "σκοτεινή" της πλευρά. Άτομα με χαρακτηριστικά της λεγόμενης "Σκοτεινής Τριάδας" (Ναρκισσισμός, Μακιαβελισμός, Ψυχοπάθεια) μπορεί να διαθέτουν υψηλή γνωστική ενσυναίσθηση (δηλαδή καταλαβαίνουν ακριβώς τι νιώθετε) αλλά μηδενική συναισθηματική ενσυναίσθηση (δεν τους νοιάζει τι νιώθετε).⁹ Shukla, M., & Upadhyay, N. (2025). Cold hearts and dark minds: a systematic review and meta-analysis of empathy across dark triad personalities. Frontiers in Psychiatry, 16. Αυτός ο συνδυασμός δημιουργεί έναν άνθρωπο με "σκοτεινή ενσυναίσθηση", δηλαδή κάποιον που χρησιμοποιεί την κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων όχι για να βοηθήσει, αλλά για να χειραγωγήσει αποτελεσματικότερα. Αυτός ο συνδυασμός συναντάται συχνά σε χειριστικές προσωπικότητες ή στο φάσμα της ψυχοπάθειας, όπου η κατανόηση του άλλου χρησιμοποιείται ως όπλο και όχι ως εργαλείο σύνδεσης.

Υπερβολική ενσυναίσθηση: η παγίδα του Burnout

Ενώ η ενσυναίσθηση είναι χάρισμα, χωρίς όρια μπορεί να μετατραπεί σε μια μεγάλη παγίδα. Η υπερβολική ενσυναίσθηση μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που ονομάζουμε "συναισθηματική εξουθένωση" ή "κόπωση της συμπόνιας". Όταν απορροφούμε συνεχώς τον πόνο των άλλων χωρίς να προστατεύουμε τον εαυτό μας, κινδυνεύουμε από:

• Συναισθηματική υπερχείλιση: αδυναμία διαχείρισης των δικών μας συναισθημάτων λόγω φόρτισης από τα προβλήματα των άλλων.
• Απώλεια ορίων: δυσκολία να πούμε "όχι", θέτοντας τις ανάγκες των άλλων μόνιμα πάνω από τις δικές μας.
• Burnout: ειδικά σε επαγγελματίες του χώρου της υγείας, η ταύτιση με τον πόνο του ασθενούς μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση και δυσφορία (empathic distress)¹² Ashar, Y. K., et al. (2017). Empathic Care and Distress: Predictive Brain Markers and Dissociable Brain Systems. Neuron, 94(6), 1263-1273.e4., αρνητικά συναισθήματα και απόσυρση για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας ή σε επαγγελματική εξουθένωση (burnout).

Το κλειδί δεν είναι να σταματήσουμε να νοιαζόμαστε, αλλά να καλλιεργήσουμε τη "Συμπονετική Αποστασιοποίηση", δηλαδή να είμαστε παρόντες και υποστηρικτικοί, χωρίς να κουβαλάμε το ψυχικό φορτίο του άλλου μέσα μας.

Η υπερβολική φροντίδα και συνεχής ταύτιση με τους άλλους, συνήθως προκύπτει μέσα από παγίδες όπως το «αν δεν βοηθήσω εγώ, δεν θα βοηθήσει κανείς». Όμως με μαθηματική ακρίβεια η ενσυναίσθηση χωρίς όρια θα οδηγήσει στην εξάντληση, για αυτό είναι προστατευτική μια μετατόπιση στις πεποιθήσεις, από το «παίρνω εγώ τον πόνο του άλλου» στο «μένω δίπλα στον άλλο, με συμπόνια και ρεαλισμό», με αυτοφροντίδα.

Πρακτικώς, αυτό σημαίνει:

• να μπορείτε να κρατάτε και απόσταση από τα προβλήματα των άλλων
• χρήσιμο είναι επίσης να διατυπώνονται τα όρια με ξεκάθαρο τρόπο: «Μπορώ να σε ακούσω σήμερα για 20 λεπτά και να σκεφτούμε μαζί τα επόμενα βήματα».
• να έχετε χρόνο για τον εαυτό σας, για χόμπι και ξεκούραση
• αποφύγετε την συστηματική υπερωριακή απασχόληση που οδηγεί σε εξουθένωση
• μιλήστε με κάποιον για τα όσα σας βαραίνουν, ή γράψτε τα σε ένα ημερολόγιο.

Θυμηθείτε, μπορείτε να στηρίξετε τους άλλους σε ένα βαθμό, όμως δεν μπορείτε να σώσετε κανέναν. Μην αναλαμβάνετε πράγματα που είναι δουλειά ειδικών.

Βήματα για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Όλοι μας μπορούμε να ενισχύσουμε την ενσυναίσθηση:³ Klimecki, O. M., et al. (2012). Functional Neural Plasticity and Associated Changes in Positive Affect After Compassion Training. Cerebral Cortex, 23(7), 1552–1561.

• Αμφισβητούμε τον εαυτό μας: καλό είναι να δοκιμάζουμε πράγματα έξω από τη ζώνη άνεσής μας. Μπορούμε να μάθουμε μια νέα δεξιότητα, ένα χόμπι ή μια ξένη γλώσσα.
• Ζητάμε την άποψη των άλλων: μιλάμε με κοντινούς μας ανθρώπους όπως η οικογένεια, οι φίλοι, οι συνεργάτες για τις δεξιότητές μας όπως η ενεργητική ακρόαση.
• Εξετάζουμε τις προκαταλήψεις μας: όλοι έχουμε κρυφές (και μερικές φορές όχι και τόσο κρυμμένες) προκαταλήψεις που παρεμβαίνουν στην ικανότητά μας να ακούμε και να κατανοούμε τους άλλους. Αυτές αφορούν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και η καταγωγή.

1. Καλλιεργούμε την περιέργεια για αγνώστους

Οι άνθρωποι με ενσυναίσθηση έχουν μια ακόρεστη περιέργεια για τους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν. Θα μιλήσουν σε έναν άνθρωπο που κάθεται δίπλα τους στο λεωφορείο, έχουν διατηρήσει αυτή την φυσική περιέργεια που όλοι έχουμε ως παιδιά, αλλά πολλοί άνθρωποι την χάνουν μεγαλώνοντας. Πιστεύουν ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι πιο ενδιαφέροντες από τον εαυτό τους αλλά δεν τους ανακρίνουν και δείχνουν το ενδιαφέρον τους.

Η περιέργεια ενισχύει την ενσυναίσθηση μας όταν μιλάμε σε ανθρώπους πέρα από το συνήθη κοινωνικό μας κύκλο, καθώς συναντάμε εμπειρίες και απόψεις πολύ διαφορετικές από τις δικές μας. Η περιέργεια είναι σημαντική και για εμάς, είναι συστατικό κλειδί που ενισχύει την ικανοποίηση μας από τη ζωή. Και είναι χρήσιμη για την αντιμετώπιση της χρόνιας μοναξιάς.

Η καλλιέργεια της περιέργειας απαιτεί πολλά περισσότερα από μια απλή συζήτηση για τον καιρό. Σημαίνει ότι κάνουμε προσπάθεια να κατανοήσουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός άλλου ανθρώπου. Καθημερινά συναντάμε αγνώστους και για αυτό χρειάζεται να ανοίγουμε μια συζήτηση με έναν άγνωστο μια φορά την εβδομάδα. Σίγουρα για αυτό χρειάζεται αρκετό κουράγιο.

Η μετάβαση από την κριτική στην περιέργεια είναι ένα σημαντικό βήμα για τον κάθε άνθρωπο που θέλει να ενισχύσει την ενσυναίσθησή του. Είτε πρόκειται για φίλους, ή απολύτως αγνώστους ανθρώπους, συχνά τους κρίνουμε με βάση τις υποθέσεις μας. Αλλά μπορούμε να μάθουμε να καλλιεργούμε την περιέργειά μας, η εναλλαγή από την σκέψη ότι γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην ειλικρινή αμφιβολία για όσα συμβαίνουν. Η νοητική μετατόπιση είναι λεπτή, αλλά μπορεί να αλλάξει την οπτική μας σε μεγάλο βαθμό. Όλοι μας κάνουμε υποθέσεις για τους άλλους και βάζουμε ταμπέλες, οι οποίες μας αποτρέπουν να εκτιμήσουμε την μοναδικότητα του κάθε ανθρώπου. Καλό να αφήνουμε στην άκρη τις προκαταλήψεις και να ανακαλύπτουμε όσα μας ενώνουν με τους άλλους ανθρώπους και όχι όσα μας χωρίζουν.

Η ενσυναίσθηση αποτελεί για πολλούς ανθρώπους μια μεγάλη πρόκληση αλλά προσφέρει την μεγαλύτερη επιβράβευση. Καλό είναι να μπούμε στη θέση του άλλου πριν του κάνουμε κριτική. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το εξής: πηγαίνετε στο σούπερ μάρκετ, και ανάμεσα σε εσάς και στο αγαπημένο σας γάλα είναι ένα παιδάκι σε ξέσπασμα. Η μαμά του φαίνεται να έχει χάσει τον έλεγχο και στέκεται εκεί, χωρίς να κάνει και πολλά πράγματα.

• "Κριτική": Είναι μια κακή μητέρα. Το παιδί της συμπεριφέρεται σαν σίφουνας, και δεν μπορεί να κάνει τίποτε! Μερικοί άνθρωποι δεν πρέπει να κάνουν παιδιά μέχρι να είναι έτοιμοι.
• "Περιέργεια": Αυτή η μαμά δεν κάνει τίποτε ενώ το παιδί της είναι σε κρίση. Τι συμβαίνει; Μπορεί να νιώθει κούραση, να μην έχει κοιμηθεί; Ίσως να χρειάζεται μια μεγάλη αγκαλιά και την επιβεβαίωση ότι όλα θα πάνε καλά;

Μόνο μια δόση "περιέργειας" είναι αρκετή για να βοηθήσετε την μητέρα να τελειώσει τα ψώνια της. Βλέπετε πως η εναλλαγή στην περιέργεια είναι ένας διακόπτης που από τις απλές υποθέσεις μας οδηγεί στη σκέψη και βοηθά στην ενίσχυση της ενσυναίσθησης.

2. Βιωματική ενσυναίσθηση: η μέθοδος "Μια μέρα στη ζωή του άλλου"

Για παράδειγμα, φανταστείτε ένα άνθρωπο που έχει υπηρετήσει αρκετά χρόνια στην αστυνομία μπορεί να θέλει να ανακαλύψει πως είναι να ζει κάποιος στο περιθώριο. Θέλει να κατανοήσει πλήρως την κατάστασή αυτών των ανθρώπων και έτσι ξεκινά την περιπλάνηση του στις κακόφημες γειτονιές. Αυτό το ταξίδι οδηγεί στην αλλαγή των πεποιθήσεων, των προτεραιοτήτων και των σχέσεων. Μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι οι άστεγοι άνθρωποι δεν είναι "κακοί" αλλά  ακόμα και να δημιουργήσει νέες φιλίες, βλέπει την κοινωνική ανισότητα.

Μπορεί ο καθένας μας να κάνει τα δικά του πειράματα στην καθημερινότητα. Το ζητούμενο είναι να βγαίνουμε έξω από το συνηθισμένο περιβάλλον μας. Τα ταξίδια, ειδικά σε νέα μέρη και κουλτούρες μας δίνουν την ευκαιρία να εκτιμήσουμε τους άλλους. Για παράδειγμα, στις επόμενες διακοπές σας μπορείτε να προσφέρετε εθελοντική εργασία σε περιοχές και χώρες που το έχουν ανάγκη.

Όλη η γνήσια εκπαίδευση προκύπτει μέσω της εμπειρίας. Τζον Ντιούι

3. Ενεργητική ακρόαση - ο κανόνας των 6 δευτερολέπτων

Υπάρχουν δύο χαρακτηριστικά ενός συνομιλητή με ενσυναίσθηση. Το ένα είναι η τέχνη της ενεργητικής ακρόασης, η δεξιότητα του να ακούει το άλλο άτομο, να κατανοεί τα συναισθήματά του και τις ανάγκες του την παρούσα στιγμή. Οι άνθρωποι με ενσυναίσθηση ακούνε προσεκτικά και κάνουν ότι μπορούν για να κατανοήσουν τη συναισθηματική κατάσταση και τις ανάγκες του άλλου, είτε είναι ένας φίλος που μόλις διαγνώστηκε με καρκίνο ή η σύντροφος που είναι πιεσμένη επειδή δουλεύει μέχρι αργά.

Άσκηση: εφαρμόστε τον "Κανόνα των 6 Δευτερολέπτων". Όταν ο συνομιλητής σας σταματήσει να μιλάει, περιμένετε 6 δευτερόλεπτα πριν απαντήσετε. Αυτή η σιωπή επιτρέπει στον άλλον να εμβαθύνει στη σκέψη του (συχνά θα συνεχίσει να μιλάει, αποκαλύπτοντας το πραγματικό πρόβλημα) και σε εσάς να απενεργοποιήσετε την παρόρμηση για άμεση συμβουλή.

4. Mindfulness και Διαλογισμός Αγάπης

Πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν ότι ο διαλογισμός "Ευγενικής Αγάπης" αυξάνει τη δραστηριότητα στον νησιδιακό φλοιό, την περιοχή-κλειδί για τη νευροβιολογική βάση της ενσυναίσθησης.¹⁷ Haberlin, S., et al. (2025). Practicing Loving-Kindness Meditation to Promote Mental Wellness: A Qualitative Study of Doctoral Students’ Experience. International Journal of Doctoral Studies, 20, 010.

Άσκηση: αφιερώστε 5 λεπτά ημερησίως εστιάζοντας σε ένα αγαπημένο πρόσωπο και επαναλαμβάνοντας νοερά φράσεις όπως "Εύχομαι να είσαι καλά, εύχομαι να είσαι ευτυχισμένος". Σταδιακά, επεκτείνετε αυτές τις ευχές σε ουδέτερα άτομα (π.χ. τον ταμία στο σούπερ μάρκετ) και τελικά σε "δύσκολους" ανθρώπους. Αυτή η πρακτική επανεκπαιδεύει τον εγκέφαλο να αντιδρά με καλοσύνη αντί για κριτική.¹⁸ Hu, Z., et al. (2022). Effectiveness of mindfulness-based interventions on empathy: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 13.

5. Εμπνέουμε την κοινωνική αλλαγή

Τυπικά υποθέτουμε ότι η ενσυναίσθηση συμβαίνει σε ατομικό επίπεδο, αλλά μπορεί να είναι και ένα μαζικό φαινόμενο που θα φέρει ουσιαστικές κοινωνικές αλλαγές.

Απλά σκεφτείτε τις κινήσεις εναντίον της δουλείας τους προηγούμενους αιώνες. Οι υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας εναπόθεσαν τις ελπίδες τους όχι σε εμπνευσμένα κείμενα αλλά στην ανθρώπινη ενσυναίσθηση. Έκαναν ότι μπορούσαν για να κατανοήσουν οι άνθρωποι ότι υπάρχει πολύς πόνος εκεί έξω.

Η ενσυναίσθηση πιθανότατα θα ανθίσει αν βάλουμε το σπόρο στα παιδιά μας. Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά να μάθουν την δύναμη της συναισθηματικής νοημοσύνης και έτσι να μπει ένα τέλος στο bullying.

Πέρα από την εκπαίδευση, η μεγάλη πρόκληση είναι να κατανοήσουμε πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μειώσει την ενσυναίσθηση.

6. Αφήνουμε την ενσυναίσθηση να μας καθοδηγεί

Οι άνθρωποι με ενσυναίσθηση κάνουν πολύ περισσότερα από το να συμπάσχουν απλά με τους άλλους. Είναι ανάγκη να δείχνουμε ενσυναίσθηση σε ανθρώπους με τους οποίους δεν έχουμε τις ίδιες πεποιθήσεις ή κατά κάποιο τρόπο είμαστε ακόμα και εχθροί.

Ο 20ος αιώνας ήταν η εποχή της ψυχολογίας, στην οποία η αυτοβελτίωση και η ψυχοθεραπεία ήταν ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσουμε βαθιά τον εαυτό μας. Τον 21ο αιώνα ζούμε την εποχή της ενσυναίσθησης, στην οποία ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας όχι μόνο μέσα από ενδοσκόπηση αλλά και με το ενδιαφέρον μας για τις ζωές των άλλων. Χρειαζόμαστε την ενσυναίσθηση για να οδηγηθούμε σε μια νέα μορφή επανάστασης για τις ανθρώπινες σχέσεις.

Ενσυναίσθηση και ψυχοθεραπεία

Η ενσυναίσθηση δεν είναι μόνο έμφυτο ταλέντο, αλλά δεξιότητα που καλλιεργείται με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας. Στο ιατρείο δουλεύουμε σε δύο επίπεδα:

• Για όσους "νιώθουν υπερβολικά": αν νιώθετε ότι η ενσυναίσθηση σας εξαντλεί, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να βάλετε υγιή όρια και να μη γίνεται ψυχικό βάρος.¹² Ashar, Y. K., et al. (2017). Empathic Care and Distress: Predictive Brain Markers and Dissociable Brain Systems. Neuron, 94(6), 1263-1273.e4. ¹³ Barrera, A., et al. (2023). Empathy and the work of clinical psychiatrists: narrative review. BJPsych Advances, 30(2), 116–123.
• Για όσους δυσκολεύονται να συνδεθούν: μέσα από τη θεραπευτική σχέση, το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει τα δικά του συναισθήματα ώστε σταδιακά να αναγνωρίζει και των άλλων.¹⁶ Stefanello, E. (2025). Intuition, empathy, and intellectual humility in psychotherapy. A philosophical perspective. Frontiers in Psychology, 16.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Decety, J. (2010). The Neurodevelopment of Empathy in Humans. Developmental Neuroscience, 32(4), 257–267. [Neurodevelopment of Empathy]
2. ↸2.Baron-Cohen, S., & Wheelwright, S. (2004). The Empathy Quotient: An Investigation of Adults with Asperger Syndrome or High Functioning Autism, and Normal Sex Differences. Journal of Autism and Developmental Disorders, 34(2), 163–175. [Empathy Quotient]
3. ↸3.Klimecki, O. M., et al. (2012). Functional Neural Plasticity and Associated Changes in Positive Affect After Compassion Training. Cerebral Cortex, 23(7), 1552–1561. [Positive Affect]
4. ↸4.Jeffrey, D. (2016). Clarifying empathy: the first step to more humane clinical care. British Journal of General Practice, 66(643), e143–e145. [Clarifying empathy]
5. ↸5.Maltese, F., et al. (2024). Self-experience of a negative event alters responses to others in similar states through prefrontal cortex CRF mechanisms. Nature Neuroscience, 28(1), 122–136. [Prefrontal cortex]
6. ↸6.Ashar, Y. K., et al. (2017). Empathic Care and Distress: Predictive Brain Markers and Dissociable Brain Systems. Neuron, 94(6), 1263-1273.e4. [Empathic Care and Distress]
7. ↸7.Cameron, C. D., et al. (2019). Empathy is hard work: People choose to avoid empathy because of its cognitive costs. Journal of Experimental Psychology: General, 148(6), 962–976. [Empathy is hard work]
8. ↸8.Singer, T., & Klimecki, O. M. (2014). Empathy and compassion. Current Biology, 24(18), R875–R878 [Empathy and compassion]
9. ↸9.Shukla, M., & Upadhyay, N. (2025). Cold hearts and dark minds: a systematic review and meta-analysis of empathy across dark triad personalities. Frontiers in Psychiatry, 16. [Dark Empathy]
10. ↸10.Shamay-Tsoory, S. G., et al. (2009). Two systems for empathy: a double dissociation between emotional and cognitive empathy in inferior frontal gyrus versus ventromedial prefrontal lesions. Brain, 132(3), 617–627. [Cognitive vs. Emotional Empathy]
11. ↸11.Bird, G., & Cook, R. (2013). Mixed emotions: the contribution of alexithymia to the emotional symptoms of autism. Translational Psychiatry, 3(7), e285–e285. [Alexithymia]
12. ↸12.Ashar, Y. K., et al. (2017). Empathic Care and Distress: Predictive Brain Markers and Dissociable Brain Systems. Neuron, 94(6), 1263-1273.e4. [Empathic Distress]
13. ↸13.Barrera, A., et al. (2023). Empathy and the work of clinical psychiatrists: narrative review. BJPsych Advances, 30(2), 116–123. [Clinical Empathy Gap]
14. ↸14.Childers, E., et al. (2025). Unraveling the Neurobiology of Empathy and Compassion. Washington, DC: National Academies Press. [Neurobiology of Empathy]
15. ↸15.Mello, M., et al. (2024). The neuroscience of human empathy for pleasure: protocol for a scoping review. Systematic Reviews, 13(1). [Positive Empathy Neurobiology]
16. ↸16.Stefanello, E. (2025). Intuition, empathy, and intellectual humility in psychotherapy. A philosophical perspective. Frontiers in Psychology, 16. [Intuition & Humility ]
17. ↸17.Haberlin, S., et al. (2025). Practicing Loving-Kindness Meditation to Promote Mental Wellness: A Qualitative Study of Doctoral Students’ Experience. International Journal of Doctoral Studies, 20, 010. [Loving-Kindness Meditation]
18. ↸18.Hu, Z., et al. (2022). Effectiveness of mindfulness-based interventions on empathy: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 13. [Mindfulness Effectiveness ]