Σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς

Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς, ή καρδιομυοπάθεια Takotsubo, είναι μια οξεία, προσωρινή διαταραχή της καρδιακής λειτουργίας που προκαλείται από έντονο συναισθηματικό ή σωματικό στρες. Η κατάσταση μιμείται έμφραγμα, διαγιγνώσκεται με αγγειογραφία και ηχοκαρδιογράφημα, και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί μέσα σε 1-2 μήνες χωρίς μόνιμη βλάβη.

Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς αποτελεί μια οξεία, συνήθως αναστρέψιμη, καρδιακή δυσλειτουργία που αναδεικνύει τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στην καρδιαγγειακή υγεία. Η πρώτη περιγραφή του συνδρόμου "σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς" έγινε το 1990 στην Ιαπωνία.

Πάνω από το 90% των περιπτώσεων αφορά γυναίκες, με μέση ηλικία εμφάνισης τα 66-70 έτη σύμφωνα με τα δεδομένα του Διεθνούς Μητρώου Takotsubo. Τα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου το 5% των γυναικών πίστευαν ότι παθαίνουν καρδιακή προσβολή αλλά τελικά είχαν το συγκεκριμένο σύνδρομο. Οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν χωρίς μακροχρόνια βλάβη στην καρδιά.⁴

Τι είναι το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς;

Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς είναι μια κατάσταση, επίσης γνωστή ως καρδιομυοπάθεια Τακοτσούμπο. Ακόμη χρειάζεται να γίνουν πολλές μελέτες για την αναγνώριση των αιτίων του συνδρόμου της ραγισμένης καρδιάς, αν και μια απότομη αύξηση στα επίπεδα των ορμονών του στρες, όπως η αδρεναλίνη, είναι συνήθως η υποκείμενη αιτία. Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς επηρεάζει περισσότερο τις γυναίκες από ότι τους άνδρες, και πιο συγκεκριμένα τις γυναίκες άνω των 50 ετών.

Ένα υπερηχοκαρδιογράφημα (υπέρηχος καρδιάς) ή άλλες τεχνικές απεικόνισης δείχνουν ανώμαλες κινήσεις στα τοιχώματα της αριστερής κοιλίας. Η πιο συχνή ανωμαλία στο σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς, αυτό που δίνει το όνομα στη διαταραχή, είναι μια διόγκωση στο κάτω μέρος της αριστερής κοιλίας. Στη διάρκεια μιας σύσπασης (συστολή), αυτή η διόγκωση μοιάζει με το ιαπωνικό "τακοτσούμπο". Το τακοτσούμπο στην Ιαπωνική γλώσσα είναι το όνομα μιας παγίδας με ιδιαίτερο σχήμα που χρησιμοποιούν για το ψάρεμα των χταποδιών.

Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς είναι συνήθως αποτέλεσμα μια έντονης συναισθηματικά κατάστασης που προκαλεί άγχος, όπως ένας δύσκολος χωρισμός ή ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου. Η κατάσταση μιμείται το έμφραγμα του μυοκαρδίου και μπορεί εύκολα να γίνει λάθος διάγνωση. Οι ασθενείς έχουν συμπτώματα, όπως ο ξαφνικός πόνος στο στήθος, η δυσκολία στην αναπνοή, η αδυναμία στο μυ της καρδιάς. Επίσης, μπορεί να υπάρχει και μια παροδική διαταραχή της άντλησης του αίματος από την καρδιά.

Πώς ο συναισθηματικός πόνος μπορεί να προκαλεί σωματικό πόνο στην καρδιά;

Τα επινεφρίδια είναι στην κορυφή των νεφρών. Τα επινεφρίδια παράγουν ορμόνες και νευροδιαβιβαστές σε καταστάσεις άγχους. Μια από αυτές τις ορμόνες είναι η επινεφρίνη. Υπάρχει ένα βασικός μηχανισμός στο σώμα που ονομάζεται μηχανισμός "πάλης ή φυγής" (fight or flight). Τα επινεφρίδια παράγουν επινεφρίνη και μας επιτρέπουν να παλέψουμε.

Ο συναισθηματικός πόνος οδηγεί σε υπερβολική έκκριση επινεφρίνης η οποία αυξάνει τις μεταβολικές απαιτήσεις του σώματος. Η καρδιά είναι μια αντλία που δέχεται και διοχετεύει αίμα. Η παροχή στην καρδιά προκύπτει από τις τρεις βασικές αρτηρίες. Αλλά αν αυξηθούν οι ανάγκες και η καρδιά δουλεύει πιο σκληρά, τότε υπάρχει μια αναντιστοιχία στην προσφορά και στη ζήτηση αίματος, η οποία μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία του μυοκαρδίου σε καταστάσεις έντονου στρες — ένας μηχανισμός διαφορετικός από εκείνον του αθηρωματικού εμφράγματος.²

Το συναισθηματικό στρες είναι κάτι πραγματικό. Αλλά σε ένα έμφραγμα του μυοκαρδίου, υπάρχει στένωση στις αρτηρίες και θρόμβωση, κάτι που δεν συμβαίνει στο σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς, όπου οι αρτηρίες είναι φυσιολογικές.

Ποια είναι τα συμπτώματα του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς;

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

Πόνο στο στήθος και δυσκολία στην αναπνοή μετά από έντονο στρες (συναισθηματικό ή σωματικό)
Ανωμαλίες στο ηλεκτροκαρδιογράφημα που μιμούνται αυτές του εμφράγματος
Δεν υπάρχουν στοιχεία για απόφραξη της στεφανιαίας αρτηρίας
Κινητικές ανωμαλίες στην αριστερή κοιλία
Διόγκωση της αριστερής κοιλίας
Ανάρρωση μέσα σε ένα μήνα

Αιτίες συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς

Οι κύριες αιτίες του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς περιλαμβάνουν:

Απότομη πτώση στην αρτηριακή πίεση
Σοβαρές ασθένειες, χειρουργικές επεμβάσεις
Έντονος πόνος
Ενδοοικογενειακή βία
Κρίση άσθματος
Καταστάσεις που προκαλούν έντονο άγχος όπως η διάγνωση του καρκίνου
Αυτοκινητιστικό ή άλλο ατύχημα
Ξαφνική απώλεια, ασθένεια ή ατύχημα σε ένα στενό συγγενή, φίλο ή σε ένα κατοικίδιο
Έντονες συγκρούσεις
Οικονομικά προβλήματα
Έντονος φόβος
Δημόσιες ομιλίες
Ένα πάρτι έκπληξη ή μια άλλη ξαφνική έκπληξη

Η ακριβής αιτία του συνδρόμου δεν είναι γνωστή, αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι η αύξηση των ορμονών του στρες (για παράδειγμα, της αδρεναλίνης) ουσιαστικά "ζαλίζει" την καρδιά, προκαλεί αλλαγές στα κύτταρα του μυ της καρδιάς ή στα στεφανιαία αιμοφόρα αγγεία ή και στα δύο. Αυτές οι αλλαγές εμποδίζουν την αποτελεσματική σύσπαση της αριστερής κοιλίας. Το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς συμβαίνει πολύ πιο συχνά στις γυναίκες από ότι στους άνδρες, ειδικά μετά την εμμηνόπαυση.

Η εμμηνόπαυση σχετίζεται με μείωση των επιπέδων των οιστρογόνων, τα οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες ασκούν καρδιοπροστατευτική δράση περιορίζοντας την καταστολή των β2 υποδοχέων αδρενεργικών από τις κατεχολαμίνες. Η απουσία αυτής της προστατευτικής δράσης πιστεύεται ότι καθιστά την καρδιά πιο ευάλωτη στην καταιγίδα κατεχολαμινών που χαρακτηρίζει το σύνδρομο.

Τα συμπτώματα του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς είναι πανομοιότυπα με αυτά του εμφράγματος του μυοκαρδίου. Η κλινική διαφοροποίηση από το οξύ στεφανιαίο σύνδρομο (ACS) εξακολουθεί να αποτελεί διαγνωστική πρόκληση. Και το ηλεκτροκαρδιογράφημα δείχνει ανωμαλίες παρόμοιες με αυτές στο έμφραγμα, πιο συγκεκριμένα, αλλαγές στην ανάσπαση του διαστήματος ST. Κατά συνέπεια, χρειάζεται να γίνουν άλλες μετρήσεις και εξετάσεις για να αποκλειστεί το έμφραγμα. Για να γίνει η διάγνωση του συνδρόμου, οι γιατροί εξετάζουν τα ακόλουθα:¹

Δεν υπάρχουν ενδείξεις στην αγγειογραφία για απόφραξη της στεφανιαίας αρτηρίας, την πιο συχνή αιτία του εμφράγματος.
Παρατηρείται ταχεία αλλά σχετικά περιορισμένη αύξηση των καρδιακών βιοδεικτών (τροπονίνη, NT-proBNP) σε σύγκριση με το έμφραγμα, στο οποίο η κινητική αύξηση είναι πιο παρατεταμένη με εμφανή κορύφωση.

Ιατρική Διαχείριση και Υποστηρικτική Φροντίδα

Η ιατρική αντιμετώπιση του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς είναι κυρίως υποστηρικτική. Είναι ανάλογη με την σοβαρότητα των συμπτωμάτων, και αν ένα άτομο έχει χαμηλή αρτηριακή πίεση ή υπάρχουν ενδείξεις ύπαρξης υγρού στους πνεύμονες. Συχνά οι καρδιολόγοι προτείνουν φαρμακευτική αγωγή ανάλογη με αυτή της καρδιακής ανεπάρκειας όπως οι β-αναστολείς, οι αναστολείς ACE και τα διουρητικά.³ Ίσως να προταθεί η λήψη ασπιρίνης σε ασθενείς οι οποίοι έχουν επίσης αρτηριοσκλήρωση (αθηρωματικές πλάκες στα τοιχώματα των αρτηριών).

Αν και υπάρχουν λίγα στοιχεία για τη μακροχρόνια θεραπεία, οι β-αναστολείς (ή ο συνδυασμός α και β-αναστολέων) ενδέχεται να χορηγηθούν μακροπρόθεσμα για τη διαχείριση του κινδύνου μελλοντικής υποτροπής και τον περιορισμό της επίδρασης της αδρεναλίνης και άλλων ορμονών του στρες. Είναι επίσης σημαντική η κλινική διαχείριση του σωματικού και συναισθηματικού στρες που παίζει κύριο ρόλο στην έναρξη του συνδρόμου.

Οι περισσότερες ανωμαλίες στη συστολική λειτουργία και στις κινήσεις του τοιχώματος της κοιλίας υποχωρούν μέσα σε μία ως τέσσερις εβδομάδες και οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως μέσα σε δύο μήνες. Ο ενδονοσοκομειακός θάνατος παρατηρείται σε περίπου 1–4% των περιπτώσεων, ενώ παροδική καρδιακή ανεπάρκεια εμφανίζεται σε σημαντικό ποσοστό ασθενών κατά την οξεία φάση. Η μακροχρόνια πρόγνωση, ωστόσο, δεν είναι αμελητέα. Σπάνια έχουν αναφερθεί επιπλοκές όπως η αρρυθμία (ανώμαλος καρδιακός ρυθμός), παρεμπόδιση της ροής του αίματος από την αριστερή κοιλία και ρήξη του τοιχώματος της κοιλίας.

Το άγχος είναι η κύρια αιτία του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η κύρια αιτία του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς είναι το άγχος. Επίσης χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η ψυχική μας υγεία επηρεάζει άμεσα την υγεία της καρδιάς μας.

Η ψυχοθεραπεία και το EMDR (για την επεξεργασία ψυχικού τραύματος), μπορούν να υποστηρίξουν σημαντικά τους ασθενείς στη μακροπρόθεσμη διαχείριση του άγχους.

Βιβλιογραφία

1.Ghadri, J. R., et al. (2018). International Expert Consensus Document on Takotsubo Syndrome (Part I): Clinical Characteristics, Diagnostic Criteria, and Pathophysiology. European Heart Journal, 39(22), 2032-2046. [link]
2.Kato, K., et al. (2017). Takotsubo syndrome: aetiology, presentation and treatment. Heart, 103:1461-1469. [link]
3.Medina de Chazal, H., et al. (2018). Stress Cardiomyopathy Diagnosis and Treatment: JACC State-of-the-Art Review. Journal of the American College of Cardiology, 72(16), 1955-1971. [link]
4.Templin, C., et al. (2015). Clinical Features and Outcomes of Takotsubo (Stress) Cardiomyopathy. New England Journal of Medicine, 373(10), 929-938. [link]