Τι είναι η Σεροτονίνη; Εγκεφαλική λειτουργία και φάρμακα

Σεροτονίνη

Η σεροτονίνη είναι μια χημική ουσία που έχει πολλαπλές λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα. Εντοπίζεται κυρίως στον εγκέφαλο, στο έντερο και στα αιμοπετάλια. Παίζει σημαντικό ρόλο στην όρεξη, στα συναισθήματα, στην κίνηση, στη συμπεριφορά και στις λειτουργίες του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Μερικές φορές η σεροτονίνη αποκαλείται η “ορμόνη της ευτυχίας”, επειδή συμβάλλει στην ευεξία και στην ευτυχία, παίζει ρόλο κλειδί στην διατήρηση της ισορροπίας της διάθεσης. Τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης συνδέονται με την κατάθλιψη.

Ως νευροδιαβιβαστής, η σεροτονίνη μεταφέρει μηνύματα μεταξύ των νευρικών κυττάρων, ρυθμίζοντας την επικοινωνία τους. Παίζει ρόλο κλειδί στο κεντρικό νευρικό σύστημα (KNΣ) και στη συνολική λειτουργία του σώματος, και ειδικά της γαστρεντερικής οδού. Η επιστημονική ονομασία της είναι 5-υδροξυτρυπταμίνη ή 5-HT.

Μελέτες έχουν δείξει ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ της σεροτονίνης και του άλλων φυσιολογικών λειτουργιών. Επηρεάζει επίσης τα κύτταρα του εγκεφάλου, άμεσα και έμμεσα. Η σεροτονίνη επηρεάζει τη μιτοχονδριακή λειτουργία και την έκφραση γονιδίων σε νευρώνες και αστροκύτταρα, βελτιώνοντας την ομοιόσταση του ασβεστίου και τη διεγερσιμότητα των νευρώνων.⁴ Casarotto, P. C., et al. (2021). Antidepressant drugs act by directly binding to TRKB neurotrophin receptors. Cell, 184(5), 1299-1313. Είναι πρόδρομος της μελατονίνης, που βοηθά στη ρύθμιση του κικάρδιου ρυθμού και του “εσωτερικού ρολογιού”.

Παραγωγή σεροτονίνης

Η σεροτονίνη δημιουργείται από μια βιοχημική διαδικασία μετατροπής που συνδέει την τρυπτοφάνη, ένα συστατικό των πρωτεϊνών με την υδροξυλάση της τρυπτοφάνης. Μαζί σχηματίζουν την σεροτονίνη. Θεωρείται ένας "νευροδιαβιβαστής", αν και κάποιοι ερευνητές θεωρούν ότι είναι "ορμόνη". Παράγεται στο λεπτό έντερο και στον εγκέφαλο, και επίσης εντοπίζεται στα αιμοπετάλια και στο κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ). Η σεροτονίνη δεν μπορεί να διαπεράσει τον φραγμό του εγκεφάλου (αιματοεγκεφαλικός φραγμός), έτσι η σεροτονίνη που χρησιμοποιείται μέσα στον εγκέφαλο πρέπει να παράγεται μέσα στον εγκέφαλο.

Γιατί είναι σημαντική η Σεροτονίνη;

Η σεροτονίνη ως νευροδιαβιβαστής έχει πολλαπλές σημαντικές λειτουργίες:

Λειτουργία του εντέρου: Η μεγαλύτερη ποσότητα σεροτονίνης εντοπίζεται στην γαστρεντερική οδό, όπου ρυθμίζει την λειτουργία και την κινητικότητα του εντέρου. Επίσης ρυθμίζει την όρεξη κατά τη διάρκεια του φαγητού. Ο εγκέφαλος, η σεροτονίνη και το γαστρεντερικό σύστημα συνδέονται στενά μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου.

Διάθεση: Στον εγκέφαλο, επηρεάζει τη διάθεση και τα επίπεδα του άγχους.

Πόνος: Ρυθμίζει την αντίληψη του πόνου, μπορεί να ενισχύσει ή αναστείλει την επεξεργασία του πόνου σε διάφορα επίπεδα του νευρικού συστήματος. Για αυτό και η ψυχολογία έχει τεράστια επιρροή στην αντίληψη του σωματικού πόνου.

Ύπνος: βοηθά στη ρύθμιση των κύκλων ύπνου-αφύπνισης και του βιολογικού ρολογιού του σώματος. Προάγει την εγρήγορση και εμπλέκεται στην εναλλαγή μεταξύ ύπνου REM και non-REM.

Θρόμβωση: Η σεροτονίνη συμβάλλει στον σχηματισμό θρόμβων. Απελευθερώνεται από τα αιμοπετάλια όταν υπάρχει κάποια πληγή/τραύμα.

Ναυτία: Αν φάτε κάτι που είναι τοξικό, το έντερο παράγει περισσότερη σεροτονίνη και προκαλείται διάρροια. Αυτό επίσης διεγείρει την περιοχή της ναυτίας στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα την ναυτία.

Οστική πυκνότητα: η σεροτονίνη επηρεάζει επίσης την ομοιόσταση του ασβεστίου, και μερικές μελέτες συνδέουν τα υψηλά επίπεδα σεροτονίνης στα οστά με αύξηση της οστεοπόρωσης.

Σεξουαλική λειτουργία: Η σεροτονίνη εμφανίζεται να αναστέλλει την σεξουαλική δραστηριότητα. Τα αντικαταθλιπτικά SSRI αυξάνουν τα επίπεδα της σεροτονίνης σε ανθρώπους με κατάθλιψη, αλλά το 40% των ανθρώπων που παίρνουν τα συγκεκριμένα φάρμακα έχουν κάποια συμπτώματα σεξουαλικής δυσλειτουργίας.

Σεροτονίνη και Κατάθλιψη

Αν και για δεκαετίες κυριαρχούσε η θεωρία ότι η κατάθλιψη οφείλεται απλώς σε "χαμηλή σεροτονίνη" (σεροτονινεργική υπόθεση), ⁹ National Institute of Mental Health. (2024). Depression: Causes and Risk Factors. U.S. Department of Health and Human Services. τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ο μηχανισμός είναι πιο σύνθετος.⁵ Stahl, S. M. (2021). Stahl's Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications (5th ed.). Cambridge University Press. ¹⁰ Moncrieff, J., et al. (2022). The serotonin theory of depression: a systematic umbrella review of the evidence. Molecular Psychiatry, 28(8), 3243–3256. Η σύγχρονη ψυχιατρική εστιάζει πλέον στη νευροπλαστικότητα.

Η σεροτονίνη δεν λειτουργεί απλώς ως ένα "καύσιμο" που λείπει. Αντίθετα, φαίνεται πως ρυθμίζει την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνάψεις και να προσαρμόζεται.⁶ Castrén, E., & Monteggia, L. M. (2021). Brain-Derived Neurotrophic Factor Signaling in Depression and Antidepressant Action. Biological Psychiatry, 90(2), 128–136. Τα αντικαταθλιπτικά (SSRIs) αυξάνουν άμεσα τη σεροτονίνη, αλλά η βελτίωση στη διάθεση έρχεται συχνά μετά από 2-4 εβδομάδες. Αυτό συμβαίνει επειδή το φάρμακο χρειάζεται χρόνο για να ενεργοποιήσει τους μηχανισμούς νευρογένεσης (BDNF) στον ιππόκαμπο και τον μετωπιαίο λοβό, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να "επουλωθεί" και να βγει από το μοτίβο της θλίψης.⁷ Liao, C., et al. (2024). Structural neural plasticity evoked by rapid-acting antidepressant interventions. Nature Reviews Neuroscience, 26(2), 101–114.

Θεραπεία κατάθλιψης με αντικαταθλιπτικά SSRI

Οι SSRIs είναι αντικαταθλιπτικά φάρμακα τα οποία αυξάνουν τα επίπεδα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο αναστέλλοντας την επανορρόφησή της. Ως εκ τούτου τα επίπεδα της σεροτονίνης παραμένουν υψηλά ανάμεσα στους νευρώνες του εγκεφάλου. Αυτός είναι ένας μηχανισμός μέσω του οποίου θεωρείται ότι βελτιώνεται η διάθεση.¹ Cipriani, A., et al. (2018). Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder. The Lancet, 391(10128), 1357–1366.

Ορισμένα αντικαταθλιπτικά SSRIs χάπια που είναι εγκεκριμένα για την θεραπεία της κατάθλιψης είναι:

• Σιταλοπράμη (Seropram)
• Εσιταλοπράμη (Cipralex, Entact, Enlift)
• Φλουοξετίνη (Ladose, Prozac)
• Παροξετίνη (Seroxat)
• Σερτραλίνη (Zoloft)

Οι μελέτες δείχνουν ότι ένα 30% των ασθενών δεν ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στην αντικαταθλιπτική αγωγή (και τότε συνήθως μιλάμε για ανθεκτική κατάθλιψη). Αυτό δείχνει την πολυπλοκότητα της νευροβιολογίας της κατάθλιψης.

Παρενέργειες αντικαταθλιπτικών

Τα αντικαταθλιπτικά χάπια SSRI και SNRI μπορεί να έχουν κάποιες παρενέργειες, οι οποίες συνήθως υποχωρούν συνήθως μετά από 1-2 εβδομάδες χρήσης. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Ναυτία, διάρροια, απώλεια ή αύξηση βάρους, αυξημένη εφίδρωση, ζαλάδα
• Υπνηλία ή αϋπνία, τρέμουλο, ξηροστομία, πονοκέφαλο, ανησυχία, τάσεις αυτοκτονίας, σεξουαλικές διαταραχές

Σύνδρομο σεροτονίνης

Το σύνδρομο της σεροτονίνης μπορεί να εμφανιστεί εάν ένας ασθενής λαμβάνει παράλληλα μεγάλες ποσότητες από δύο ή περισσότερα φάρμακα (ή άλλες ουσίες) που ενισχύουν την σεροτονίνη. Τα συμπτώματα υπερβολικής σεροτονίνης περιλαμβάνουν:

• Ταραχή και ανησυχία, σύγχυση, αυξημένο καρδιακό ρυθμό και αρτηριακή πίεση, διαστολή της κόρης, διάρροια πονοκεφάλους, τρέμουλο, εφίδρωση, απώλεια μυϊκού συντονισμού, ρίγη, μυϊκή ακαμψία

Το σεροτονινεργικό σύνδρομο οδηγεί σε υπερβολική νευρική δραστηριότητα. Είναι απειλητικό για τη ζωή στο 2-12% των περιπτώσεων. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, ακανόνιστο καρδιακό ρυθμό, επιληπτικές κρίσεις, και απώλεια αισθήσεων. Η θεραπεία επικεντρώνεται στην διαχείριση των συμπτωμάτων και την επαναφορά της σεροτονίνης σε φυσιολογικά επίπεδα. Σε κάποιες περιπτώσεις χρειάζεται νοσοκομειακή περίθαλψη.

Ο ρόλος της σεροτονίνης στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης

Αν και ο ακριβής μηχανισμός δράσης δεν είναι ξεκάθαρος, τα αντικαταθλιπτικά SSRI και SNRI (και οι δύο κατηγορίες επηρεάζουν το μεταβολισμό της σεροτονίνης στον εγκέφαλο) βοηθούν στη διαχείριση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης αυξάνοντας τα επίπεδα της σεροτονίνης ανάμεσα στα νευρικά κύτταρα.

Η τρέχουσα θεωρία για το πώς λειτουργούν τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα είναι ότι μπορούν να αυξήσουν τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, δηλαδή ενισχύουν τη δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου. Έχει τεκμηριωθεί πλέον πως αυτό βοηθάει τα κυκλώματα του εγκεφάλου να "ξεκολλήσουν" από μια παθολογική κατάσταση (όπως της κατάθλιψης) και να αποκατασταθεί η υγιής εγκεφαλική λειτουργία. Οι SSRI χρησιμοποιούνται επίσης και σε άλλες περιπτώσεις, όπως για την θεραπεία συμπτωμάτων όπως η ανησυχία, οι κρίσεις πανικού, και η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Η Κλινική μου εμπειρία (Dr. Βάθης, Ψυχίατρος)

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν είναι απλά ένα "χάπι χαράς" που θα σας κάνει να ξεχάσετε ό,τι σας στεναχωρεί, αλλά ένας σύμμαχος. Στο ιατρείο, συχνά βλέπω ασθενείς να ανησυχούν ότι θα 'εθιστούν' ή ότι τα χάπια θα αλλάξουν την προσωπικότητά τους. Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε το μύθο από την αλήθεια: τα φάρμακα δεν αλλάζουν τον χαρακτήρα αλλά αποκαθιστούν τη λειτουργικότητα, ενώ τα νεότερα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι με τη σωστή σταδιακή διακοπή η θεραπεία ολοκληρώνεται με ασφάλεια.³ Zaccoletti, D., et al. (2026). Comparison of antidepressant deprescribing strategies in individuals with clinically remitted depression: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 13(1), 24–36.

Όπως εξηγώ στους θεραπευόμενους μου, η αύξηση της διαθέσιμης σεροτονίνης μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της διάθεσης και στη μείωση του άγχους και τις αρνητικές σκέψεις. Αυτό μας επιτρέπει, μέσω της ψυχοθεραπείας, να δουλέψουμε πιο αποτελεσματικά τα βαθύτερα αίτια της κατάθλιψης.

Συμπτώματα Ανεπάρκειας της Σεροτονίνης

Η χαμηλή σεροτονίνη συνδέεται με διάφορα συμπτώματα, όπως:

• Διαταραχές μνήμης, έλλειψη συγκέντρωσης
• Μειωμένη, κακή διάθεση, κατάθλιψη

Επίσης οδηγεί στα ακόλουθα συμπτώματα:

• Επιθυμία για γλυκά ή αμυλούχα φαγητά
• Διαταραχές ύπνου, αϋπνία
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Ανησυχία
• Νεύρα και επιθετικότητα

Αυτά τα συμπτώματα είναι κοινά με αυτά της κατάθλιψης (ΤΕΣΤ κατάθλιψης).

Σεροτονίνη - Εξέταση αίματος

Οι τιμές εξετάσεων αίματος σεροτονίνης δεν αντανακλούν τα επίπεδα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο (αλλά μόνο της περιφέρειας), για αυτό δεν έχει κανένα θεραπευτικό νόημα ή κλινική αξία η μέτρηση της τιμής της σεροτονίνης στο αίμα για την κατάθλιψη.

Αντιθέτως, η μέτρηση της σεροτονίνης στο αίμα, χρησιμοποιείται για τη διάγνωση του καρκινοειδούς συνδρόμου και για την παρακολούθηση της θεραπείας των καρκινοειδών όγκων (οι όγκοι μπορεί να εντοπίζονται στο γαστρεντερικό σύστημα και να προκαλούν απελευθέρωση σεροτονίνης.)

Αύξηση σεροτονίνης με φυσικό τρόπο

Εκτός από τα αντικαταθλιπτικά που είναι εγκεκριμένα φάρμακα και άμεσα οδηγούν σε βελτίωση της λειτουργίας του εγκεφάλου, υπάρχουν και άλλοι τρόποι αύξησης των επιπέδων της σεροτονίνης στο σώμα:

• Ψυχοθεραπεία: οδηγεί σε βελτίωση της διάθεσης και ενίσχυση της νευροπλαστικότητας, μέσω των αλλαγών στον τρόπο σκέψης.
• Φωτοθεραπεία: ήδη χρησιμοποιείται σαν θεραπεία για την εποχική συναισθηματική διαταραχή (SAD), και μερικές μελέτες προτείνουν ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην κατάθλιψη.
• Γυμναστική: η σωματική άσκηση έχει αντικαταθλιπτική δράση και αυξάνει την δράση της σεροτονίνης στον εγκέφαλο, ιδιαίτερα η αεροβική άσκηση.
• St. John’s Wort: Το βαλσαμόχορτο (St. John’s Wort) χρησιμοποιείται παραδοσιακά σε σταγόνες ή χάπια και αναφέρεται συχνά στη βιβλιογραφία για περιπτώσεις ήπιας κατάθλιψης.⁸ Firth, J., et al. (2019). The efficacy and safety of nutrient supplements in the treatment of mental disorders: a meta‐review of meta‐analyses of randomized controlled trials. World Psychiatry, 18(3), 308–324.
• 5-HTP: η 5-HTP είναι ένα αμινοξύ που λαμβάνεται ως συμπλήρωμα και βοηθά στη σύνθεση της σεροτονίνης.
• Βιταμίνες: υπάρχουν επίσης κάποια συμπληρώματα και βιταμίνες που μπορεί να είναι βοηθητικά στην αύξηση της σεροτονίνης.
• Διατροφή: υπάρχουν ορισμένες τροφές πλούσιες σε σεροτονίνη, όπως η μαύρη σοκολάτα, οι μπανάνες και οι ντομάτες. Ωστόσο, η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε σεροτονίνη δεν μπορεί άμεσα να αυξήσει τα επίπεδα σεροτονίνης, καθώς η σεροτονίνη δεν περνάει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό στον εγκέφαλο.

Όμως τροφές που είναι πλούσιες σε τρυπτοφάνη (πρόδρομο μόριο της σεροτονίνης) θα μπορούσαν να βελτιώσουν έμμεσα τη διάθεση πιθανόν μέσω αύξησης των επιπέδων της σεροτονίνης. Η τρυπτοφάνη είναι μια πρόδρομη ουσία (αμινοξύ), ένα κύριο συστατικό που χρειάζεται το σώμα για να συνθέσει σεροτονίνη.

Η κατανάλωση τροφών και χαπιών που περιέχουν τρυπτοφάνη δεν σημαίνει ότι το σώμα θα την απορροφήσει, αλλά κάνει την τρυπτοφάνη περισσότερο διαθέσιμη όταν χρειάζεται για την σύνθεση της σεροτονίνης. Οι ακόλουθες τροφές περιέχουν υψηλά επίπεδα πρωτεϊνών και τρυπτοφάνης ειδικότερα, και συνεπώς αυξάνουν τα επίπεδα της τρυπτοφάνης στο αίμα:

• Τυριά
• Γαλοπούλα
• Αβγά
• Κοτόπουλο
• Προϊόντα σόγιας
• Σολωμός
• Γάλα

Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η ειδική διατροφή βοηθά στην διάθεση ή στα συμπτώματα της κατάθλιψης.² Wijesekara, T., & Xu, B. (2025). New insights into the connection between food and mood: Unlock the science-backed benefits of dietary bioactive components toward emotional wellbeing. Trends in Food Science & Technology, 162, 105105. Έτσι, ενώ η υγιεινή διατροφή έχει πολλαπλά οφέλη, τα διάφορα συμπληρώματα σεροτονίνης δεν δρουν θεραπευτικά, καθώς η σεροτονίνη δεν περνάει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και άρα δεν είναι διαθέσιμη στον εγκέφαλο.

VIDEO: Πως επηρεάζει τον εγκέφαλο ότι τρώτε

Συχνές Ερωτήσεις για τη Σεροτονίνη (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Cipriani, A., et al. (2018). Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder. The Lancet, 391(10128), 1357–1366. [Antidepressant Efficacy]
2. ↸2.Wijesekara, T., & Xu, B. (2025). New insights into the connection between food and mood: Unlock the science-backed benefits of dietary bioactive components toward emotional wellbeing. Trends in Food Science & Technology, 162, 105105. [Food-Mood Science]
3. ↸3.Zaccoletti, D., et al. (2026). Comparison of antidepressant deprescribing strategies in individuals with clinically remitted depression: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 13(1), 24–36. [Antidepressant Safe Deprescribing ]
4. ↸4.Casarotto, P. C., et al. (2021). Antidepressant drugs act by directly binding to TRKB neurotrophin receptors. Cell, 184(5), 1299-1313. [TRKB Binding Mechanism ]
5. ↸5.Stahl, S. M. (2021). Stahl's Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications (5th ed.). Cambridge University Press. [Stahl's Essential Psychopharmacology Neuroplasticity Mechanism]
6. ↸6.Castrén, E., & Monteggia, L. M. (2021). Brain-Derived Neurotrophic Factor Signaling in Depression and Antidepressant Action. Biological Psychiatry, 90(2), 128–136. [BDNF Signaling and Plasticity]
7. ↸7.Liao, C., et al. (2024). Structural neural plasticity evoked by rapid-acting antidepressant interventions. Nature Reviews Neuroscience, 26(2), 101–114. [Antidepressant-Induced Brain Plasticity]
8. ↸8.Firth, J., et al. (2019). The efficacy and safety of nutrient supplements in the treatment of mental disorders: a meta‐review of meta‐analyses of randomized controlled trials. World Psychiatry, 18(3), 308–324. [Nutrient Supplements for Depression]
9. ↸9.National Institute of Mental Health. (2024). Depression: Causes and Risk Factors. U.S. Department of Health and Human Services. [NIMH Depression Causes and Biology]
10. ↸10.Moncrieff, J., et al. (2022). The serotonin theory of depression: a systematic umbrella review of the evidence. Molecular Psychiatry, 28(8), 3243–3256. [Serotonin Theory Controversy ]