Φάρμακα για την Αγχώδη Διαταραχή
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή (ΓΑΔ) ανήκει στην οικογένεια των αγχωδών διαταραχών.1 Χαρακτηρίζεται από υπερβολικό και επίμονο άγχος και ανησυχία για απλά, καθημερινά γεγονότα, μικροπράγματα και καταστάσεις τις οποίες το άτομο αδυνατεί να ελέγξει. Στην κλινική πράξη, συναντώ συχνά ανθρώπους που έχουν ζήσει για μεγάλο διάστημα με αυτή τη μορφή διάχυτης ανησυχίας πριν καταλάβουν ότι πρόκειται για κάτι περισσότερο από «στρες της καθημερινότητας».
Η πιο συχνή επιλογή για τη διαχείριση της διαταραχής γενικευμένου άγχους είναι τα φάρμακα ή/και η ψυχοθεραπεία.
Τι είναι η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή;
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή είναι μια αγχώδης διαταραχή με επίμονη και δύσκολα ελεγχόμενη ανησυχία για πολλά θέματα της καθημερινότητας. Συχνά συνοδεύεται από σωματική ένταση, νευρικότητα, προβλήματα ύπνου και δυσκολία συγκέντρωσης που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα.
Διαχείριση της Αγχώδους Διαταραχής
Υπάρχουν πολλές επιλογές για τη διαχείριση των διαταραχών άγχους. Ο τύπος της θεραπείας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες που αφορούν την προσωπικότητα του ασθενή και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Αν και η αντιμετώπιση της διαταραχής γενικευμένου άγχους μπορεί να μην έχει τα ίδια αποτελέσματα για όλους τους ασθενείς και τα συμπτώματα να επιστρέφουν, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να νιώθουν ανακούφιση με τη βοήθεια της κατάλληλης θεραπείας.
Η διαχείριση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής (ΓΑΔ) περιλαμβάνει συνήθως συνδυασμό αγχολυτικών φαρμάκων και ψυχοθεραπείας.2
Φάρμακα για την Αγχώδη Διαταραχή
Τα φάρμακα είναι χρήσιμα για τους ανθρώπους στους οποίους το άγχος παρεμβαίνει στην καθημερινή λειτουργικότητα. Η φαρμακευτική αγωγή κάνει τη ζωή του ασθενή λίγο πιο εύκολη. Οι άνθρωποι λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία για να βοηθηθούν να επιλύσουν τις υποκείμενες αιτίες του άγχους.
Τα φάρμακα που συνταγογραφούνται για τη διαχείριση της διαταραχής γενικευμένου άγχους είναι δύο κατηγοριών:
- φάρμακα για βραχεία χρήση (ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες εξάρτησης, υπερδοσολογίας ή αλλαγής στα επίπεδα αντοχής) και
- φάρμακα για πιο μακροχρόνια αντιμετώπιση της αγχώδους διαταραχής.
Γενικά όλα αυτά τα φάρμακα συμβάλλουν στη διαχείριση των σωματικών συμπτωμάτων του άγχους, όπως η ανησυχία και η νευρικότητα, καθώς και των διαφόρων ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που το συνοδεύουν.
Η φαρμακευτική επιλογή δεν γίνεται μόνο με βάση το πόσο έντονο είναι το άγχος. Συνεκτιμώνται η διάρκεια των συμπτωμάτων, η παρουσία αϋπνίας ή κατάθλιψης, ο κίνδυνος εξάρτησης, οι παρενέργειες και το ιατρικό ιστορικό. Γι’ αυτό η απόφαση χρειάζεται εξατομικευμένη ψυχιατρική αξιολόγηση.
1. Βενζοδιαζεπίνες
Οι βενζοδιαζεπίνες είναι ηρεμιστικά φάρμακα τα οποία δρουν άμεσα και βοηθούν στην υποχώρηση των συμπτωμάτων του άγχους. Οι πιο γνωστές βενζοδιαζεπίνες είναι το Xanax (αλπραζολάμη), Stedon (διαζεπάμη), Tavor (λοραζεπάμη), Lexotanil (βρωμαζεπάμη), Clonotril (κλοναζεπάμη), Tranxene (κλοραζεπάτη).
Αν και οι παρενέργειες είναι περιορισμένες, οι βενζοδιαζεπίνες δεν αποτελούν την καλύτερη μακροπρόθεσμα φαρμακευτική επιλογή γιατί μπορούν να προκαλέσουν εθισμό και εξάρτηση όταν γίνεται κατάχρηση του φαρμάκου. Επειδή τα άτομα αναπτύσσουν γρήγορα αντοχή σε αυτά τα φάρμακα, οι ψυχίατροι τα χορηγούν μόνο για μικρή χρονική περίοδο. Τα άτομα με ιστορικό αλκοολισμού ή εξαρτήσεων δεν είναι καλοί υποψήφιοι για αυτά τα φάρμακα, λόγω του κινδύνου εθισμού.
2. Βουσπιρόνη (Bespar)
Το Bespar είναι ένα νέο, αγχολυτικό φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη διαταραχή γενικευμένου άγχους. Το Bespar έχει κάποιες παρενέργειες που εμφφανίζονται όταν ο ασθενής ξεκινά να παίρνει το φάρμακο. Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν ζαλάδα, πονοκέφαλο και ναυτία. Σε αντίθεση με τις βενζοδιαζεπίνες, το Bespar πρέπει να λαμβάνεται συστηματικά για τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες μέχρι να επιτευχθεί το βέλτιστο αποτέλεσμα.
3. Αντικαταθλιπτικά
Καθώς το άγχος και η κατάθλιψη είναι δύο διαφορετικές διαταραχές, κάποια φάρμακα που είναι εγκεκριμένα για τη διαχείριση της κατάθλιψης είναι επίσης αποτελεσματικά και για κάποιες διαταραχές άγχους.
Οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) είναι αντικαταθλιπτικά φάρμακα που συνήθως λαμβάνονται για 2-4 εβδομάδες πριν τα συμπτώματα αρχίσουν να υποχωρούν. Οι θεραπευόμενοι συχνά αποθαρρύνονται και σταματούν τα αντικαταθλιπτικά όταν δεν βλέπουν τα συμπτώματα να υποχωρούν μετά από μερικές ημέρες. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να δώσετε στη φαρμακευτική αγωγή χρόνο για να λειτουργήσει.
Οι βενζοδιαζεπίνες δρουν συνήθως γρήγορα, ενώ τα αντικαταθλιπτικά χρειάζονται χρόνο μέχρι να φανεί η δράση τους. Αυτός είναι ένας συχνός λόγος απογοήτευσης και πρόωρης διακοπής. Η σωστή ενημέρωση από ψυχίατρο βελτιώνει τη συμμόρφωση και μειώνει τις λανθασμένες προσδοκίες.
4. Άλλα φάρμακα
Υπάρχουν και άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του άγχους, χωρίς να αποτελούν την πρώτη επιλογή. Ένα από αυτά τα φάρμακα είναι το Lyrica για παράδειγμα.
5. Συμπληρώματα, βότανα και φάρμακα για το άγχος: τι να προσέξετε
Ορισμένα συμπληρώματα ή φυτικά προϊόντα μπορεί να αλληλεπιδράσουν με ψυχιατρικά φάρμακα ή να δημιουργήσουν λανθασμένη αίσθηση ασφάλειας. Πριν από οποιαδήποτε χρήση, χρειάζεται συζήτηση με ψυχίατρο ή ιατρό που γνωρίζει το πλήρες ιστορικό και την αγωγή σας.
Ψυχοθεραπεία
Μερικά άτομα με διαταραχή γενικευμένου άγχους (ΓΑΔ) ίσως να μην έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα με τη χρήση φαρμάκων εξαιτίας των ανεπιθύμητων παρενεργειών τους ή επειδή επιθυμούν να αποφύγουν την φαρμακευτική αγωγή, πράγμα το οποίο δεν είναι ασυνήθιστο. Η ψυχοθεραπεία είναι μια καλή λύση για αυτούς τους ανθρώπους, καθώς βοηθούνται να αλλάξουν τρόπο σκέψης και να αντιμετωπίσουν τους φόβους και τις αυτόματες σκέψεις, και να δουν τις ανησυχίες τους με περισσότερο ρεαλισμό.
Η ψυχοθεραπεία έχει πολλές μορφές και περιλαμβάνει τη συζήτηση με ένα ειδικό ψυχοθεραπευτή. Μπορεί να είναι ατομική ή ομαδική. Η μορφή της ψυχοθεραπείας έχει σημασία (αν θα είναι Συστημική, Γνωσιακή CBT, Ψυχανάλυση, κα), καθώς δεν είναι όλες οι μορφές κατάλληλες για την διερεύνηση των υποκείμενων αιτιών που προκαλούν το άγχος.
Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, εξηγώ συχνά ότι η επιλογή θεραπευτικής προσέγγισης δεν γίνεται μηχανικά, αλλά με βάση το ιστορικό, την προσωπικότητα, τα συμπτώματα και τον θεραπευτικό στόχο του κάθε ανθρώπου.
Η ψυχοθεραπεία γενικότερα επικεντρώνεται στην αλλαγή του τρόπο σκέψης, και στη συνέχεια ακολουθεί η αλλαγή στον τρόπο αντίδρασης σε καταστάσεις άγχους. Με αυτό τον τρόπο το άτομο αναγνωρίζει και ελέγχει την υποκείμενη αιτία του άγχους, μια προσέγγιση που αποτελεί βασική σύσταση και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.4
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική ψυχοθεραπεία (CBT) είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας μικρής διάρκειας, συνήθως για περίπου 10-20 συνεδρίες.3 Τα άτομα με διαταραχές άγχους ίσως να επιλέγουν αυτή τη μορφή ψυχοθεραπείας γιατί μέσα από ασκήσεις και την ψυχοεκπαίδευση μαθαίνουν να μην καταστροφολογούν, να αναγνωρίζουν και να αλλάζουν τον φοβικό τρόπο σκέψης και τις συμπεριφορές που οδηγούν σε συναισθήματα άγχους. Αυτή η μορφή ψυχοθεραπείας ενθαρρύνει το άτομο να κατανοήσει τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα που κρύβονται πίσω από την αγχώδη συμπεριφορά του.
Στην καθημερινή θεραπευτική εργασία, βλέπουμε συχνά ότι η ουσιαστική πρόοδος ξεκινά όταν το άτομο καταφέρει να αναγνωρίσει έγκαιρα το μοτίβο σκέψης που τροφοδοτεί το άγχος και όχι μόνο το σύμπτωμα που βιώνει.
EMDR για τα ψυχικά τραύματα
Πολλές φορές το άγχος συνδέεται με τραυματικά γεγονότα της παιδικής ηλικίας ή της ενήλικης ζωής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η τραυματοθεραπεία EMDR μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια.
Ομαδική ψυχοθεραπεία
Η ομαδική ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για άτομα με διαταραχές άγχους, όπως η κοινωνική φοβία, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD). Αυτοί οι ασθενείς ωφελούνται από αυτή τη μορφή ψυχοθεραπείας καθώς μοιράζονται τις δυσκολίες τους, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, και νιώθουν ότι οι άλλοι καταλαβαίνουν τις καθημερινές τους δυσκολίες και δημιουργούν έτσι ένα υποστηρικτικό δίκτυο.
Άλλες θεραπευτικές μέθοδοι και πρακτικές
Υπάρχουν πολλές συμπεριφορικές τεχνικές που βοηθούν τους θεραπευόμενους να χαλαρώσουν. Οι βαθιές αναπνοές, η βιοανάδραση και ο διαλογισμός είναι τεχνικές χαλάρωσης και βοηθούν στον έλεγχο της σύσπασης των μυών που συχνά συνοδεύει τη διαταραχή γενικευμένου άγχους.
Αγχώδεις διαταραχές - διαχείριση
Για πολλούς ανθρώπους, η καλύτερη θεραπευτική προσέγγιση είναι ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής. Στις σοβαρές περιπτώσεις, τα φάρμακα είναι απαραίτητα.
Βιβλιογραφία
- 1.Stein et al. (2013). Generalised anxiety disorder. South African Journal of Psychiatry. [link]
- 2.Craske et al. (2017). Anxiety disorders. Nature Reviews Disease Primers, 3, 1. [link]
- 3.Carpenter et al. (2018). Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders. Depression and Anxiety. [link]
- 4.WHO issues new and updated recommendations on treatment of mental, neurological and substance use conditions. [link]